HomeRig VedaMandala 3Sukta 9Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3.9

Rishi: Vasiṣṭha (traditional for RV 3.9)
Devata: Agni / Apām Napāt complex (Agni addressed explicitly here)
Chandas: Gāyatrī (probable; requires metrical verification)

कायमानो वना त्वं यन्मातॄरजगन्नपः । न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभवः ॥

काय॑मानो व॒ना त्वं यन्मा॒तॄरज॑गन्न॒पः । न तत्ते॑ अग्ने प्र॒मृषे॑ नि॒वर्त॑नं॒ यद्दू॒रे सन्नि॒हाभ॑वः ॥

kā́yamāno vanā́ tvaṃ yán mātṝ́r ájagan ápaḥ | ná tát te agne pramṛ́ṣe nivártanam yád dūré sán nihā́bhavaḥ ||

Though you move through the woods, when you went to the mothers, the waters—this is no turning-back for you, O Agni, no fading of your forward urge: though far away, you become here (present).

काय॑मानः । व॒ना । त्वम् । यत् । मा॒तॄः । अज॑गन् । अ॒पः । न । तत् । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । प्र॒ऽमृषे॑ । नि॒ऽवर्त॑नम् । यत् । दू॒रे । सन् । इ॒ह । अभ॑वः ॥कायमानः । वना । त्वम् । यत् । मातॄः । अजगन् । अपः । न । तत् । ते । अग्ने । प्रमृषे । निवर्तनम् । यत् । दूरे । सन् । इह । अभवः ॥kāyamānaḥ | vanā | tvam | yat | mātṝḥ | ajagan | apaḥ | na | tat | te | agne | pra-mṛṣe | ni-vartanam | yat | dūre | san | iha | abhavaḥ

कायमानःshining/appearing (as you blaze)
कायमानः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootकाय (प्रातिपदिक; ‘काय’ = ‘कायमान’ as kṛdanta base) < √क॑ (कायने/प्रकाशने; Vedic usage ‘to appear/shine’)
वनाःwoods/forests
वनाः:
कर्म
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्when/that (in that)
यत्:
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)
मातॄःmothers
मातॄः:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
अजगन्they went/they came
अजगन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थः)
अपःto the waters / the waters
अपः:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘waters’)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
तत्that
तत्:
कर्म/विषय (निषेधस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (possessive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रमृषेyou overlook/forgive
प्रमृषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + √मृष् (सहने/उपेक्षायाम्; also ‘to overlook/forgive’)
निवर्तनम्turning back/return
निवर्तनम्:
कर्म (प्रमृषे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनि + √वृत् (वर्तने/निवृत्तौ) → ‘निवर्तन’ (प्रातिपदिक)
यत्when/that (in that)
यत्:
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)
दूरेfar away
दूरे:
अधिकरण
TypeAdverbial (locative form)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
सन्being
सन्:
कर्तृ (त्वम्/अग्निः)
TypeParticiple
Root√अस् (भू)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (देशवाचक-अव्यय)
अभवःyou became/you came to be
अभवः:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवने)