Mantra 6
Sukta 3.62
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
वृषभं चर्षणीनां विश्वरूपमदाभ्यम् । बृहस्पतिं वरेण्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
वृ॒ष॒भं च॑र्षणी॒नां वि॒श्वरू॑प॒मदा॑भ्यम् । बृह॒स्पतिं॒ वरे॑ण्यम् ॥
Transliteration
vṛṣabháṃ carṣaṇīnā́ṃ viśvárūpam adā́bhyam | bṛ́haspátiṃ váreṇyam ||
Translation
Bṛhaspati, the Bull of the peoples, of universal form and not to be deceived—him we choose as the supreme desirable power.
Padapatha (Word Analysis)
वृ॒ष॒भम् । च॒र्ष॒णी॒नाम् । वि॒श्वऽरू॑पम् । अदा॑भ्यम् । बृह॒स्पति॑म् । वरे॑ण्यम् ॥वृषभम् । चर्षणीनाम् । विश्वरूपम् । अदाभ्यम् । बृहस्पतिम् । वरेण्यम् ॥vṛṣabham | carṣaṇīnām | viśva-rūpam | adābhyam | bṛhaspatim | vareṇyam
Word by Word
वृषभम्the bull (mighty one)
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषभ- (प्रातिपदिक) < √वृष्/√वर्ष् (वर्षणे/सेचने; ‘to rain, be potent’)
चर्षणीनाम्of the peoples / of men
चर्षणीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootचर्षणी- (प्रातिपदिक; ‘men, peoples’)
विश्व-रूपम्all-formed, of all forms
विश्व-रूपम्:
कर्म (विशेषणम्) / कर्मणि विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व- (सर्व) + रूप- (प्रातिपदिक)
अदाभ्यम्unassailable, not to be harmed/deceived
अदाभ्यम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ- (निषेध) + दाभ्य- (प्रातिपदिक) < √दभ् (हिंसने/दम्भने; ‘to harm, deceive’)
बृहस्पतिम्Bṛhaspati
बृहस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun (Proper)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
वरेण्यम्to be chosen, most worthy
वरेण्यम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (Gerundive) / Kṛdanta
Rootवरेण्य- (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे; ‘to choose’) + अनीय (gerundive) प्रत्यय