Mantra 11
Sukta 3.62
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Savitṛ (with Bhaga invoked as his distributive aspect/power)
Chandas: Gāyatrī (short verse-form; pada distribution as transmitted)
Samhita Patha (Devanagari)
देवस्य सवितुर्वयं वाजयन्तः पुरंध्या । भगस्य रातिमीमहे ॥
Samhita Patha (IAST)
दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्व॒यं वा॑ज॒यन्त॒: पुरं॑ध्या । भग॑स्य रा॒तिमी॑महे ॥
Transliteration
devásya savitúr vayáṃ vājayántaḥ púraṃ-dhyā́ | bhágasya rātím īmahe ||
Translation
We, pressing forward the plenitudes of force, with a thought that builds the inner city, seek the gift of Bhaga from the god Savitṛ.
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वस्य॑ । स॒वि॒तुः । व॒यम् । वा॒ज॒ऽयन्तः॑ । पुर॑म्ऽध्या । भग॑स्य । रा॒तिम् । ई॒म॒हे॒ ॥देवस्य । सवितुः । वयम् । वाजयन्तः । पुरम्ध्या । भगस्य । रातिम् । ईमहे ॥devasya | savituḥ | vayam | vāja-yantaḥ | puram-dhyā | bhagasya | rātim | īmahe
Word by Word
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् (द्युतौ) / deva-
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध (genitive relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < √सू (प्रसवे) / savitṛ-
वयम्we
वयम्:
कर्तृ (agent) of वाजयन्तः / implied agent of ईमहे
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / 1st person pronoun
वाजयन्तःseeking to win/causing gain (bringing strength/booty)
वाजयन्तः:
कर्तृ-विशेषण (agentive qualifier) of वयम्
TypeVerb (participle)
Rootवाजय (धातु-प्रातिपदिक) < √वाज्/वज् (बल-गति-समृद्धौ; ‘to make strong/bring gain’) + णिच् (causative) → वाजयति
पुरंध्याwith Purandhī (the goddess of abundance/fulfilment)
पुरंध्या:
करण (instrument/means) or सहकारि (accompaniment) with वाजयन्तः
TypeNoun
Rootपुरंधि (प्रातिपदिक) / purandhi-
भगस्यof Bhaga (the distributor of shares/fortune)
भगस्य:
सम्बन्ध (genitive relation) with रातिम्
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक) / bhaga-
रातिम्gift, bounty
रातिम्:
कर्म (object) of ईमहे
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक) < √रा (दाने) / rāti-
ईमहेwe seek / we request
ईमहे:
क्रिया (finite verb); governs कर्म = रातिम्
TypeVerb
Root√ई (गत्यर्थ/याचनार्थ; ‘to seek, request, go toward’)