Mantra 10
Sukta 3.62
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Savitṛ (solar impeller; the Gāyatrī mantra’s deity)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
Samhita Patha (IAST)
तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त् ॥
Transliteration
tát savitúr váreṇyaṃ bhárgo devásya dhīmahi | dhíyo yó naḥ pracodáyāt ||
Translation
That most choiceful splendor of Savitṛ, the divine Flame of illumination, we hold in our thought and meditation; may he impel and set forward our insights and discernments.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । स॒वि॒तुः । वरे॑ण्यम् । भर्गः॑ । दे॒वस्य॑ । धी॒म॒हि॒ । धियः॑ । यः । नः॒ । प्र॒ऽचो॒दया॑त् ॥तत् । सवितुः । वरेण्यम् । भर्गः । देवस्य । धीमहि । धियः । यः । नः । प्रचोदयात् ॥tat | savituḥ | vareṇyam | bhargaḥ | devasya | dhīmahi | dhiyaḥ | yaḥ | naḥ | pra-codayāt
Word by Word
तत्that (it)
तत्:
Karma (ध्यैमहि—‘उस (तेजः) को’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
Sambandha (भर्गः/देवस्य—‘सवितृ का’)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < √सू/सुव् ‘प्रेरणे/प्रसवे’
वरेण्यम्to be chosen; most excellent
वरेण्यम्:
Karma (तत्…भर्गः—‘वरणीय (तेज)’)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; कृत्-विशेषण) < √वृ ‘वरणे’
भर्गःradiance; splendor
भर्गः:
Karma (ध्यैमहि—‘भर्गः को’)
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक) < √भृज्/भर्ज् ‘दीप्तौ/भर्जने’ (वैदिक ‘तेजस्’ अर्थ)
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (भर्गः—‘देव का’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् ‘दीप्तौ’
धीमहिwe meditate; we place (in mind)
धीमहि:
Kriyā (मुख्य क्रिया: ‘हम धारण/ध्यान करें’)
TypeVerb
Root√धा ‘धारणे/स्थापने’ (वैदिक: ‘धि-’ = मनसा धारण/ध्यान)
धियःthoughts; insights
धियः:
Karma (प्रचोदयात्—‘धियों को’)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक) < √धी ‘बुद्धौ’
यःwho
यः:
Kartā (प्रचोदयात्—‘जो प्रेरित करे’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःour
नः:
Sambandha (धियः—‘हमारी’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रचोदयात्may (he) impel; may inspire
प्रचोदयात्:
Kriyā (आशीर्वाद/प्रार्थना: ‘प्रेरित करे’)
TypeVerb
Rootप्र + √चुद् ‘प्रेरणे’