HomeRig VedaMandala 3Sukta 61Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.61

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Uṣas
Chandas: Triṣṭubh (likely)

उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥

उष॑: प्रती॒ची भुव॑नानि॒ विश्वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठस्य॒मृत॑स्य के॒तुः । स॒मा॒नमर्थं॑ चरणी॒यमा॑ना च॒क्रमि॑व नव्य॒स्या व॑वृत्स्व ॥

uṣáḥ pratī́cī búhvanāni viśvóūrdhvā́ tiṣṭhasy amṛ́tasya ketúḥ | samānám árthaṃ caraṇī́yamānā cakrám iva navyasyā́ vavṛtsva ||

O Dawn, turning toward us, you stand upright over all the worlds, a beacon of the deathless. Moving toward the same goal, you renew yourself again and again like a wheel, ever more fresh in your returning.

उषः॑ । प्र॒ती॒ची । भुव॑नानि । विश्वा॑ । ऊ॒र्ध्वा । ति॒ष्ठ॒सि॒ । अ॒मृत॑स्य । के॒तुः । स॒मा॒नम् । अर्थ॑म् । च॒र॒णी॒यमा॑ना । च॒क्रम्ऽइ॑व । न॒व्य॒सि॒ । आ । व॒वृ॒त्स्व॒ ॥उषः । प्रतीची । भुवनानि । विश्वा । ऊर्ध्वा । तिष्ठसि । अमृतस्य । केतुः । समानम् । अर्थम् । चरणीयमाना । चक्रम्इव । नव्यसि । आ । ववृत्स्व ॥uṣaḥ | pratīcī | bhuvanāni | viśvā | ūrdhvā | tiṣṭhasi | amṛtasya | ketuḥ | samānam | artham | caraṇīyamānā | cakram-iva | navyasi | ā | vavṛtsva

उषाःUṣas (Dawn)
उषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) < √उष् (उषँ) ‘उदय/दीप्ति’
प्रतीचीfacing toward (us)/coming toward
प्रतीची:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रतीच्- (प्रातिपदिक) < प्रति + अञ्च् ‘पश्चात्/विपरीत-दिशा’
भुवनानिworlds; beings/abodes
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक) < √भू ‘भवति’
विश्वाall
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वाupright; aloft
ऊर्ध्वा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व- (प्रातिपदिक)
तिष्ठसिthou standest
तिष्ठसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
अमृतस्यof immortality; of the immortal (order)
अमृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमृत- (प्रातिपदिक)
केतुःbanner; sign; radiant mark
केतुः:
कर्तृ/समानााधिकरण (उषाः = केतुः)
TypeNoun
Rootकेतु- (प्रातिपदिक)
समानम्the same
समानम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसमान- (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim; purpose; meaning
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ- (प्रातिपदिक)
चरणीयमानाmoving/going along the course to be traversed
चरणीयमाना:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootचर् (√चर्) + अनीय (gerundive) → चरणीय; + मान (शानच्) ‘being/going’
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र- (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
नव्यस्याःof the new (fresh)
नव्यस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootनव्य- (प्रातिपदिक)
ववृत्स्वturn/roll on; revolve (thyself)
ववृत्स्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वृणोति/वर्तते); here: desiderative/iterative perfect-like form used injunctively