HomeRig VedaMandala 3Sukta 59Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3.59

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3; hymn to Mitra/Āditya)
Devata: Mitra (Āditya), with explicit address to Āditya as solar law-power
Chandas: Triṣṭubh (probable for 3.59; this verse conforms to triṣṭubh cadence)

प्र स मित्र मर्तो अस्तु प्रयस्वान्यस्त आदित्य शिक्षति व्रतेन । न हन्यते न जीयते त्वोतो नैनमंहो अश्नोत्यन्तितो न दूरात् ॥

प्र स मि॑त्र॒ मर्तो॑ अस्तु॒ प्रय॑स्वा॒न्यस्त॑ आदित्य॒ शिक्ष॑ति व्र॒तेन॑ । न ह॑न्यते॒ न जी॑यते॒ त्वोतो॒ नैन॒मंहो॑ अश्नो॒त्यन्ति॑तो॒ न दू॒रात् ॥

prá sá mitrá márto astu práyasvān yás ta āditya śíkṣati vraténa | ná hanyate ná jīyate tvā́ūtaḥ náinam áṃho aśnoty ántito ná dūrā́t ||

Let the mortal become one who goes forward with Mitra—rich in the right offering—who, O Āditya, learns and is trained by thy law of harmony. He is not struck down, nor is he conquered; guarded by thee, no anguish reaches him, neither from near nor from far.

प्र । सः । मि॒त्र॒ । मर्तः॑ । अ॒स्तु॒ । प्रय॑स्वान् । यः । ते॒ । आ॒दि॒त्य॒ । शिक्ष॑ति । व्र॒तेन॑ । न । ह॒न्य॒ते॒ । न । जी॒य॒ते॒ । त्वाऽऊ॑तः । न । ए॒न॒म् । अंहः॑ । अ॒श्नो॒ति॒ । अन्ति॑तः । न । दू॒रात् ॥प्र । सः । मित्र । मर्तः । अस्तु । प्रयस्वान् । यः । ते । आदित्य । शिक्षति । व्रतेन । न । हन्यते । न । जीयते । त्वाऊतः । न । एनम् । अंहः । अश्नोति । अन्तितः । न । दूरात् ॥pra | saḥ | mitra | martaḥ | astu | prayasvān | yaḥ | te | āditya | śikṣati | vratena | na | hanyate | na | jīyate | tvāūtaḥ | na | enam | aṃhaḥ | aśnoti | antitaḥ | na | dūrāt

प्रforth; towards; in front
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र (अव्यय)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रःMitra (the god of covenant/friendship)
मित्रः:
Kartā (सः मित्रः) / सम्बोधन-भावः (देवता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
मर्तःa mortal
मर्तः:
Kartā (अस्तु इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
अस्तुlet (him) be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्रयस्वान्possessing ‘prayás’ (zeal/effort/forward-striving)
प्रयस्वान्:
Kartṛ-विशेषणम् (मर्तः)
TypeAdjective
Rootप्रयस् (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्यय)
यःwho
यः:
Kartā (शिक्षति इति क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत् (निपात)
आदित्यO Āditya (son of Aditi; esp. Mitra/Varuṇa)
आदित्य:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
शिक्षतिhonours; serves; attends to
शिक्षति:
TypeVerb
Rootशिक्ष् (धातु)
व्रतेनby (his) vow/observance; by sacred law
व्रतेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
हन्यतेis slain
हन्यते:
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
nor
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
जीयतेis conquered/overcome
जीयते:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
त्वाyou
त्वा:
Karma (उत इति सह) / सम्बन्धः (त्वत्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत् (निपात)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अंहःdistress; sin; harm
अंहः:
Kartā (अश्नोति इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
अश्नोतिreaches; attains
अश्नोति:
TypeVerb
Rootअश् (धातु)
अन्तितःfrom near; at close range
अन्तितः:
Adhikaraṇa (देश/निकटता)
TypeIndeclinable
Rootअन्तितस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
nor
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
दूरात्from afar
दूरात्:
Apādāna (देश-अपादानम्)
TypeNoun (used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)