HomeRig VedaMandala 3Sukta 52Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.52

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable, due to longer multi-word pādas)

माध्यंदिनस्य सवनस्य धानाः पुरोळाशमिन्द्र कृष्वेह चारुम् । प्र यत्स्तोता जरिता तूर्ण्यर्थो वृषायमाण उप गीर्भिरीट्टे ॥

माध्यं॑दिनस्य॒ सव॑नस्य धा॒नाः पु॑रो॒ळाश॑मिन्द्र कृष्वे॒ह चारु॑म् । प्र यत्स्तो॒ता ज॑रि॒ता तूर्ण्य॑र्थो वृषा॒यमा॑ण॒ उप॑ गी॒र्भिरीट्टे॑ ॥

mā́dhyandinasya sávanaśya dhānā́ḥ puroḷā́śam indra kṛṣvehá cā́rum | prá yát stotā́ jaritā́ tūrṇyàrtho vṛṣāyámāṇa úpa gīrbhír ī́ṭṭe ||

For the midday pressing, make here, O Indra, the grains and the puroḷāśa become beautiful and effective; for when the praising singer, swift in his aim, comes forward, pressing on like a bull-force, he draws near and worships you with words that carry vision.

माध्य॑न्दिनस्य । सव॑नस्य । धा॒नाः । पु॒रो॒ळास॑म् । इ॒न्द्र॒ । कृ॒ष्व॒ । इ॒ह । चारु॑म् । प्र । यत् । स्तो॒ता । ज॒रि॒ता । तूर्णि॑ऽअर्थः । वृ॒ष॒ऽयमा॑णः । उप॑ । गीः॒ऽभिः । ईट्टे॑ ॥माध्यन्दिनस्य । सवनस्य । धानाः । पुरोळासम् । इन्द्र । कृष्व । इह । चारुम् । प्र । यत् । स्तोता । जरिता । तूर्णिअर्थः । वृषयमाणः । उप । गीःभिः । ईट्टे ॥mādhyandinasya | savanasya | dhānāḥ | puroḷāsam | indra | kṛṣva | iha | cārum | pra | yat | stotā | jaritā | tūrṇi-arthaḥ | vṛṣa-yamāṇaḥ | upa | gīḥ-bhiḥ | īṭe

माध्यंदिनस्यof the midday
माध्यंदिनस्य:
सम्बन्ध (genitive; सवनस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (tatpuruṣa) प्रयुक्तः विशेषणवत्
Rootमाध्यंदिन (प्रातिपदिक; मध्यं-दिन)
सवनस्यof the Soma-pressing (libation)
सवनस्य:
सम्बन्ध (genitive; धानाः/पुरोळाशम् इत्यस्य सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootसवन (प्रातिपदिक; √सु ‘to press (Soma)’)
धानाःgrains; offerings (of grain)
धानाः:
कर्तृ/विषय (स्तुत्य-उपहाराः; ‘offerings’ as subject)
TypeNoun
Rootधान (प्रातिपदिक)
पुरोळाशम्the puroḍāśa cake
पुरोळाशम्:
कर्म (कृष्व इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपुरोळाश (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
कृष्वmake! prepare!
कृष्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
इहhere
इह:
अधिकारण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
चारुम्beautiful; pleasing
चारुम्:
विशेषण (कर्मणः)
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
क्रियाविशेषण (गीर्भिः/ईट्टे इत्यस्य)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यत्that which
यत्:
कर्म (ईट्टे इत्यस्य; ‘what he praises’)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तोताthe praiser
स्तोता:
कर्ता (ईट्टे इत्यस्य)
TypeNoun (agent)
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक; √स्तु ‘to praise’)
जरिताthe singer; the laudator
जरिता:
कर्ता (स्तोता इत्यस्य समन्वयः)
TypeNoun (agent)
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √गॄ/गिर् ‘to sing/praise’ in RV usage; ‘singer’)
तूर्ण्यर्थःswift-purposed; quick in aim
तूर्ण्यर्थः:
विशेषण (कर्तुः)
TypeAdjective (compound)
Rootतूर्णि (प्रातिपदिक ‘swiftly’) + अर्थ (प्रातिपदिक) (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास; ‘having swift aim/purpose’)
वृषायमाणःacting like a bull; growing vigorous
वृषायमाणः:
कर्ता (ईट्टे इत्यस्य; ‘being vigorous’)
TypeParticiple
Root√वृष्/वृषा- (denom./intensive sense ‘to act as a bull; be vigorous’) → वृषायमाण (वर्तमान कृदन्त)
उपtowards; near
उप:
क्रियाविशेषण (ईट्टे)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
गीर्भिःwith hymns; with songs
गीर्भिः:
करण (ईट्टे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
ईट्टेpraises; invokes
ईट्टे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईड् (ईळते/ईट्टे ‘to praise, invoke’)