HomeRig VedaMandala 3Sukta 51Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra (with cosmic supports: Dyauḥ, Āpaḥ, Oṣadhīḥ, Vanāni)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

पूर्वीरस्य निष्षिधो मर्त्येषु पुरू वसूनि पृथिवी बिभर्ति । इन्द्राय द्याव ओषधीरुतापो रयिं रक्षन्ति जीरयो वनानि ॥

पू॒र्वीर॑स्य नि॒ष्षिधो॒ मर्त्ये॑षु पु॒रू वसू॑नि पृथि॒वी बि॑भर्ति । इन्द्रा॑य॒ द्याव॒ ओष॑धीरु॒तापो॑ र॒यिं र॑क्षन्ति जी॒रयो॒ वना॑नि ॥

pūrvī́r asya niṣṣídho mártyeṣu purū́ vásūni pṛthivī́ bibharti | índrāya dyā́va óṣadhīr utā́po rayíṃ rakṣanti jīráyo vánāni ||

From of old, his sure foundations are set among mortals; the Earth bears many riches. For Indra, Heaven, the plants and the Waters guard the rayi—while the strong forests stand firm, supporting the increase of life-force.

पू॒र्वीः । अ॒स्य॒ । निः॒ऽसि॑धः॑ । मर्त्ये॑षु । पु॒रु । वसू॑नि । पृ॒थि॒वी । बि॒भ॒र्ति॒ । इन्द्रा॑य । द्यावः॑ । ओष॑धीः । उ॒त । आपः॑ । र॒यिम् । र॒क्ष॒न्ति॒ । जी॒रयः॑ । वना॑नि ॥पूर्वीः । अस्य । निःसिधः । मर्त्येषु । पुरु । वसूनि । पृथिवी । बिभर्ति । इन्द्राय । द्यावः । ओषधीः । उत । आपः । रयिम् । रक्षन्ति । जीरयः । वनानि ॥pūrvīḥ | asya | niḥ-sidhaḥ | martyeṣu | puru | vasūni | pṛthivī | bibharti | indrāya | dyāvaḥ | oṣadhīḥ | uta | āpaḥ | rayim | rakṣanti | jīrayaḥ | vanāni

पूर्वीःmany former/earlier (things)
पूर्वीः:
कर्म (बिभर्ति इति क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) < PIE *per- ‘before’
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of him/this’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निःषिधःof the restrainer (one who keeps back)
निःषिधः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the restrainer/forbidder’
TypeNoun
Rootनि-षिध् (धातु ‘to restrain/forbid’) → निषिध् (कृदन्त/नाम)
मर्त्येषुamong mortals
मर्त्येषु:
अधिकारण (locative) — ‘among’
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) < मृ ‘to die’
पुरुmany, much
पुरु:
विशेषण (वसूनि इति)
TypeAdjective (indeclinable use)
Rootपुरु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
वसूनिgoods/wealths
वसूनि:
कर्म (बिभर्ति)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक) < वस् ‘to dwell/shine’ (Vedic ‘wealth, good’)
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
कर्तृ (बिभर्ति)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) < पृथु ‘broad’
बिभर्तिbears, carries
बिभर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु) ‘to bear, carry’
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान (dative) — ‘for Indra’
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
द्यावःthe heavens
द्यावः:
कर्तृ (रक्षन्ति)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक) ‘sky, heaven’
ओषधीःplants, herbs
ओषधीः:
कर्म (रक्षन्ति) — coordinated object
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootउत
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ (रक्षन्ति) — with द्यावः
TypeNoun
Rootआप्/अप् (प्रातिपदिक) ‘water’
रयिम्wealth
रयिम्:
कर्म (रक्षन्ति)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक) ‘wealth, treasure’
रक्षन्तिprotect
रक्षन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) ‘to protect’
जीरयःthe vigorous/active (ones)
जीरयः:
कर्तृ (रक्षन्ति) — appositional/qualifying subject
TypeAdjective (substantivized)
Rootजीर (प्रातिपदिक) ‘quick, lively; vigorous’
वनानिthe forests/woods
वनानि:
कर्तृ (रक्षन्ति) — ‘the woods/forests (protect)’
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) ‘wood, forest; tree’