HomeRig VedaMandala 3Sukta 51Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

नृणामु त्वा नृतमं गीर्भिरुक्थैरभि प्र वीरमर्चता सबाधः । सं सहसे पुरुमायो जिहीते नमो अस्य प्रदिव एक ईशे ॥

नृ॒णामु॑ त्वा॒ नृत॑मं गी॒र्भिरु॒क्थैर॒भि प्र वी॒रम॑र्चता स॒बाध॑: । सं सह॑से पुरुमा॒यो जि॑हीते॒ नमो॑ अस्य प्र॒दिव॒ एक॑ ईशे ॥

nṛṇām u tvā nṛ́tamaṃ gīrbhir uktháir abhí prá vīrám arcata sabā́dhaḥ | sáṃ sáhase purumāyó jihīte námo asya pradíva éka īśe ||

O men, praise Indra, the most manful, with inspired words and hymns; adore the hero who breaks through resistances. He gathers strength for his mighty force, the wielder of many powers of formation; to him alone, the far-shining, belongs our obeisance and mastery.

नृ॒णाम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । नृऽत॑मम् । गीः॒ऽभिः । उ॒क्थैः । अ॒भि । प्र । वी॒रम् । अ॒र्च॒त॒ । स॒ऽबाधः॑ । सम् । सह॑से । पु॒रु॒ऽमा॒यः । जि॒ही॒ते॒ । नमः॑ । अ॒स्य॒ । प्र॒ऽदिवः॑ । एकः॑ । ई॒शे॒ ॥नृणाम् । ऊँ इति । त्वा । नृतमम् । गीःभिः । उक्थैः । अभि । प्र । वीरम् । अर्चत । सबाधः । सम् । सहसे । पुरुमायः । जिहीते । नमः । अस्य । प्रदिवः । एकः । ईशे ॥nṛṇām | oṃ iti | tvā | nṛ-tamam | gīḥ-bhiḥ | ukthaiḥ | abhi | pra | vīram | arcata | sa-bādhaḥ | sam | sahase | puru-māyaḥ | jihīte | namaḥ | asya | pra-divaḥ | ekaḥ | īśe

नृणाम्of men
नृणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक) नर
indeed / and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नृतमम्the most manly / best of men
नृतमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootनृतम (प्रातिपदिक; नर + तमप्)
गीर्भिःwith songs / praises
गीर्भिः:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
उक्थैःwith hymns (recited praises)
उक्थैः:
करण
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
वीरम्the hero
वीरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
अर्चतpraise (you)!
अर्चत:
कर्तृ (युष्मदर्थः—‘यूयम्’)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
सबाधःpressing/urgent, vehement (in praise)
सबाधः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसबाध (प्रातिपदिक; स- + बाध)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
सहसेfor strength / to (his) might
सहसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
पुरुमायःthe one of many powers/arts (many devices)
पुरुमायः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपुरुमाय (प्रातिपदिक; पुरु + माया)
जिहीतेabandons / gives up
जिहीते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootहा (धातु) √हा ‘त्यागे/परित्यागे’ (वेदे: जिहीते इति विशेषरूपम्)
नमःobeisance, homage
नमः:
कर्तृ/भाव (उक्तिः—‘obeisance’ as uttered)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रदिवःof the highest heaven / of fore-heaven
प्रदिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रदिव् (प्रातिपदिक; प्र + दिव्) / ‘प्रदिव’ (वेद. ‘highest heaven/foreheaven’)
एकःalone, one
एकः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
ईशेrules, is lord
ईशे:
कर्तृ
TypeVerb
Rootईश् (धातु) √ईश् ‘ऐश्वर्ये’