Mantra 5
Sukta 3.41
Rishi: Gāthin Viśvāmitra (traditional; verify Anukramaṇī)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
मतयः सोमपामुरुं रिहन्ति शवसस्पतिम् । इन्द्रं वत्सं न मातरः ॥
Samhita Patha (IAST)
म॒तय॑: सोम॒पामु॒रुं रि॒हन्ति॒ शव॑स॒स्पति॑म् । इन्द्रं॑ व॒त्सं न मा॒तर॑: ॥
Transliteration
matáyaḥ soma-pā́m urúṃ rihánti śávasas pátim | índraṃ vatsáṃ na mātáraḥ ||
Translation
The thoughts, wide and seeking, cling to the Soma-drinker, the lord of force—Indra—like mothers to a calf: they gather around the power that can be nourished in us and made to grow.
Padapatha (Word Analysis)
म॒तयः॑ । सो॒म॒ऽपाम् । उ॒रुम् । रि॒हन्ति॑ । शव॑सः । पति॑म् । इन्द्र॑म् । व॒त्सम् । न । मा॒तरः॑ ॥मतयः । सोमपाम् । उरुम् । रिहन्ति । शवसः । पतिम् । इन्द्रम् । वत्सम् । न । मातरः ॥matayaḥ | soma-pām | urum | rihanti | śavasaḥ | patim | indram | vatsam | na | mātaraḥ
Word by Word
मतयःthoughts / hymns (devotional inspirations)
मतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमति- (√मन् ‘to think’ > मति ‘thought, hymn, devotion’)
सोमपाःSoma-drinkers
सोमपाः:
कर्तृ (apposition to मतयः)
TypeNoun (agentive compound)
Rootसोमपा- (सोम + √पा ‘to drink’)
उरुम्the wide one / the vast (one)
उरुम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootउरु-
रिहन्तिthey lick / lap
रिहन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√रिह् (रिहति) ‘to lick, lap, taste’
शवसःof strength / of might
शवसः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeNoun
Rootशवस्- ‘strength, might’
पतिम्lord
पतिम्:
कर्म (in apposition to इन्द्रम्)
TypeNoun
Rootपति- ‘lord, master’
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र-
वत्सम्a calf
वत्सम्:
कर्म (object of implied ‘seek/cherish’ in simile; syntactically in comparison with इन्द्रम्)
TypeNoun
Rootवत्स- ‘calf’
नlike / as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
मातरःmothers
मातरः:
कर्तृ (of an implied comparison: ‘as mothers [do]’)
TypeNoun
Rootमातृ- ‘mother’