Mantra 2
Sukta 3.41
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra (contextual), with ritual apparatus foregrounded
Chandas: Gayatri (probable; verify per critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
सत्तो होता न ऋत्वियस्तिस्तिरे बर्हिरानुषक् । अयुज्रन्प्रातरद्रयः ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒त्तो होता॑ न ऋ॒त्विय॑स्तिस्ति॒रे ब॒र्हिरा॑नु॒षक् । अयु॑ज्रन्प्रा॒तरद्र॑यः ॥
Transliteration
sattó hótā na ṛtvíyas tistiré bárhir ānuṣák | áyujran prā́tar ádrayaḥ ||
Translation
Our seasonal priest is seated, the Hotar of the right times; the sacred grass is spread in due succession. At dawn the pressing-stones were yoked—discipline harnessed the instruments that draw out the delight for the divine work.
Padapatha (Word Analysis)
स॒त्तः । होता॑ । नः॒ । ऋ॒त्वियः॑ । ति॒स्ति॒रे । ब॒र्हिः । आ॒नु॒षक् । अयु॑ज्रन् । प्रा॒तः । अद्र॑यः ॥सत्तः । होता । नः । ऋत्वियः । तिस्तिरे । बर्हिः । आनुषक् । अयुज्रन् । प्रातः । अद्रयः ॥sattaḥ | hotā | naḥ | ṛtviyaḥ | tistire | barhiḥ | ānuṣak | ayujran | prātaḥ | adrayaḥ
Word by Word
सत्तःseated, duly stationed
सत्तः:
Kartā (होता-सम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootसद् (धातु) → सत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहु (धातु) → होतृ (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
ऋत्वियःthe officiating priest (ṛtvij)
ऋत्वियः:
Kartā (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootऋत्विय (प्रातिपदिक) < ऋतु
तिस्तिरेhas spread, has strewn
तिस्तिरे:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तॄ (धातु) ‘to spread/strew’
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
Karma
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
अनुषक्in due order; successively/along
अनुषक्:
—
TypeIndeclinable
Rootअनुषक्
अयुज्रन्they yoked; they harnessed
अयुज्रन्:
Kriyā (द्वितीय क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) ‘to yoke/join’
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर्
अद्रयःthe pressing-stones (for Soma)
अद्रयः:
Kartā (अयुज्रन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)