Mantra 5
Sukta 3.40
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; verify per critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
दधिष्वा जठरे सुतं सोममिन्द्र वरेण्यम् । तव द्युक्षास इन्दवः ॥
Samhita Patha (IAST)
द॒धि॒ष्वा ज॒ठरे॑ सु॒तं सोम॑मिन्द्र॒ वरे॑ण्यम् । तव॑ द्यु॒क्षास॒ इन्द॑वः ॥
Transliteration
dadhíṣvā jaṭháre sutáṃ sómam indra váreṇyam | táva dyukṣā́sa índavaḥ ||
Translation
Lay within thy belly, O Indra, this pressed Soma, the choice-worthy delight; for thy shining drops are powers that give light—nourishing the inner flame of victorious intelligence.
Padapatha (Word Analysis)
द॒धि॒ष्व । ज॒ठरे॑ । सु॒तम् । सोम॑म् । इ॒न्द्र॒ । वरे॑ण्यम् । तव॑ । द्यु॒क्षासः॑ । इन्द॑वः ॥दधिष्व । जठरे । सुतम् । सोमम् । इन्द्र । वरेण्यम् । तव । द्युक्षासः । इन्दवः ॥dadhiṣva | jaṭhare | sutam | somam | indra | vareṇyam | tava | dyukṣāsaḥ | indavaḥ
Word by Word
दधिष्वplace, put (thou)
दधिष्व:
क्रिया (मुख्य क्रियापद) / विधेय
TypeVerb
Rootधा (√धा) + धि (आदेश/आगम) ; धा-धातोः लोट् मध्यमपुरुष एकवचन (आत्मनेपद) रूपम्
जठरेin the belly
जठरे:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
सुतम्pressed (Soma)
सुतम्:
कर्म
TypeAdjective/Participle
Rootसु (√सु ‘to press’) → सुत (कृदन्त, क्त) / प्रातिपदिक ‘सुत’
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म (सुतम् इति विशेषणेन सह)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वरेण्यम्choice, excellent, most desirable
वरेण्यम्:
कर्म (सोमम् का विशेषण) / विशेषण
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘to choose’ से ‘वरणीय/श्रेष्ठ’ अर्थे)
तवof thee, thy
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी) / स्वामित्व
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्युक्षासःthe shining ones
द्युक्षासः:
कर्तृ (अगली क्रिया/अर्थ-निहित ‘भवन्ति/सन्ति’ के) / विषय
TypeNoun/Adjective (collective epithet)
Rootद्युक्षा (प्रातिपदिक; ‘द्युत्/द्युत्-’ भावे ‘दीप्तिमान्’)
इन्दवःSoma-drops
इन्दवः:
कर्तृ (द्युक्षासः के साथ समनाधिकरण) / विषय
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक; सोम-रस/बिन्दु)