Mantra 3
Sukta 3.40
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Mandala 3)
Devata: Indra (in companionship with the Viśve Devāḥ)
Chandas: Trishtubh (probable; verify per critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र प्र णो धितावानं यज्ञं विश्वेभिर्देवेभिः । तिर स्तवान विश्पते ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॒ प्र णो॑ धि॒तावा॑नं य॒ज्ञं विश्वे॑भिर्दे॒वेभि॑: । ति॒र स्त॑वान विश्पते ॥
Transliteration
índra prá no dhitā́vānaṃ yajñáṃ víśvebhir devébhiḥ | tíra stavāna viśpate ||
Translation
O Indra, lead forward our well-founded sacrifice with all the gods; crossing beyond the obstructing powers, praised by our words, O lord of the people (of the embodied being), establish the rite in its victorious passage.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑ । प्र । नः॒ । धि॒तऽवा॑नम् । य॒ज्ञम् । विश्वे॑भिः । दे॒वेभिः॑ । ति॒र । स्त॒वा॒न॒ । वि॒श्प॒ते॒ ॥इन्द्र । प्र । नः । धितवानम् । यज्ञम् । विश्वेभिः । देवेभिः । तिर । स्तवान । विश्पते ॥indra | pra | naḥ | dhita-vānam | yajñam | viśvebhiḥ | devebhiḥ | tira | stavāna | viśpate
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
धितावानम्well-ordered/established (having been set/placed)
धितावानम्:
कर्म (यज्ञम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (participial)
Rootधिता-वत् (कृदन्त-प्रातिपदिक); धिता < √धा (धा धारणे/स्थापने) + -त (PPP), + वत्
यज्ञम्sacrifice, ritual
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज् (यज देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
विश्वेभिःwith all
विश्वेभिः:
करण
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)
देवेभिःwith the gods
देवेभिः:
करण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् (दिव् दीप्तौ)
तिरःacross, over; beyond
तिरः:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपपद)
स्तवानpraising, the praiser
स्तवान:
कर्तृ (अन्तर्निहित क्रिया: ‘स्तौति/स्तवते’)
TypeParticiple (agentive)
Rootस्तवान् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √स्तु (स्तु स्तुतौ) + शतृ/शानच् (वेदिक रूप)
विश्पतेO lord of the clan/people
विश्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (compound, vocative)
Rootविश्-पति (समास) (प्रातिपदिक): विश् ‘कुल/जन/विष्टि’ + पति