Mantra 2
Sukta 3.40
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Mandala 3)
Devata: Indra (with Soma as the offered delight)
Chandas: Trishtubh (probable for RV 3.40; verify per pada-count in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र क्रतुविदं सुतं सोमं हर्य पुरुष्टुत । पिबा वृषस्व तातृपिम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॑ क्रतु॒विदं॑ सु॒तं सोमं॑ हर्य पुरुष्टुत । पिबा वृ॑षस्व॒ तातृ॑पिम् ॥
Transliteration
índra kratú-vidaṃ sutáṃ sómaṃ harya puru-stuta | píbā vṛ́ṣasva tātṛ́pim ||
Translation
O Indra, knower of the right will and its workings, accept this pressed Soma; O widely praised one, drink. Grow in the soul’s virile power and be fully satisfied—filled with the delight that completes the inner offering.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑ । क्र॒तु॒ऽविद॑म् । सु॒तम् । सोम॑म् । ह॒र्य॒ । पु॒रु॒ऽस्तु॒त॒ । पिब॑ । आ । वृ॒ष॒स्व॒ । ततृ॑पिम् ॥इन्द्र । क्रतुविदम् । सुतम् । सोमम् । हर्य । पुरुस्तुत । पिब । आ । वृषस्व । ततृपिम् ॥indra | kratu-vidam | sutam | somam | harya | puru-stuta | piba | ā | vṛṣasva | tatṛpim
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
क्रतुविदम्knowing the rite/insightful in sacred resolve
क्रतुविदम्:
कर्म (विशेष्य-सम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootक्रतु-विद् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः: क्रतुं वेत्ति इति)
सुतम्pressed (Soma)
सुतम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively) / Participle
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त/प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययः, ‘pressed’)
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
हर्यtake/bring (hither)!
हर्य:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootहृ (धातु) → हरि/हर्य (आज्ञार्थे; वैदिक प्रयोगः)
पुरुष्टुतO much-praised one
पुरुष्टुत:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet) / Adjective
Rootपुरु-स्तुत (प्रातिपदिक; समासः: पुरुभिः स्तुतः/बहुधा स्तुतः)
पिबdrink!
पिब:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootपा (धातु)
वृषस्वgrow strong / become vigorous!
वृषस्व:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootवृष् (धातु; ‘to be strong/active, to bestow vigor’—वैदिक)
तातृपिम्the satisfier / that which gives full satisfaction
तातृपिम्:
कर्म (पिब इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective (ritual epithet of Soma: ‘satisfying’)
Rootतृप् (धातु) → तातृपि (कृदन्त/प्रातिपदिक; परिपूर्ण-तृप्ति/तृप्तिकारकः—वैदिक रूपम्)