HomeRig VedaMandala 3Sukta 36Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 3.36

Rishi: Viśvāmitra Gāthina.
Devata: Indra (Vṛtra-slayer; Soma-chooser).
Chandas: Triṣṭubh (probable).

ह्रदा इव कुक्षयः सोमधानाः समी विव्याच सवना पुरूणि । अन्ना यदिन्द्रः प्रथमा व्याश वृत्रं जघन्वाँ अवृणीत सोमम् ॥

ह्र॒दा इ॑व कु॒क्षय॑: सोम॒धाना॒: समी॑ विव्याच॒ सव॑ना पु॒रूणि॑ । अन्ना॒ यदिन्द्र॑: प्रथ॒मा व्याश॑ वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अ॑वृणीत॒ सोम॑म् ॥

hradā́ iva kukṣáyaḥ soma-dhā́nāḥ samī́ vivyāca sávānā purū́ṇi | ánnā yád índraḥ prathamā́ vyā́śa vṛtráṃ jaghanvā́m̐ avṛṇīta sómam ||

Like lakes, the wombs that hold Soma spread out together into many pressings. When Indra first opened the foods (the nourishings), having slain Vṛtra, he chose Soma for himself.

ह्र॒दाःऽइ॑व । कु॒क्षयः॑ । सो॒म॒ऽधानाः॑ । सम् । ई॒म् इति॑ । वि॒व्या॒च॒ । सव॑ना । पु॒रूणि॑ । अन्ना॑ । यत् । इन्द्रः॑ । प्र॒थ॒मा । वि । आश॑ । वृ॒त्रम् । ज॒घ॒न्वान् । अ॒वृ॒णी॒त॒ । सोम॑म् ॥ह्रदाःइव । कुक्षयः । सोमधानाः । सम् । ईम् इति । विव्याच । सवना । पुरूणि । अन्ना । यत् । इन्द्रः । प्रथमा । वि । आश । वृत्रम् । जघन्वान् । अवृणीत । सोमम् ॥hradāḥ-iva | kukṣayaḥ | soma-dhānāḥ | sam | īm iti | vivyāca | savanā | purūṇi | annā | yat | indraḥ | prathamā | vi | āśa | vṛtram | jaghanvān | avṛṇīta | somam

ह्रदाby/like a lake; in a lake
ह्रदा:
Karaṇa (उपमान-तुल्यकरणे ‘इव’ सह) / Adhikaraṇa (यदि सप्तमी)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
कुक्षयःbellies, wombs; cavities
कुक्षयः:
Kartā (विव्याच इत्यस्य) / विषय-कर्तृ
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
सोमधानाःholding/containing Soma
सोमधानाः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (Noun-like) / Epithet
Rootसोम-धाना (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक; ‘सोमं धत्ते/धारयति’ इति)
समीtogether, completely
समी:
TypeIndeclinable (preverbial adverb)
Rootसम् (उपसर्ग) + इ (अव्यय-रूप ‘समी’)
विव्याचhas spread out, has extended
विव्याच:
Kriyā
TypeVerb
Root√व्यच् (व्यचँ) ‘विस्तारे/विवेके’
सवनानिpressings (Soma-pressings), libations
सवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootसवन (प्रातिपदिक)
पुरूणिmany
पुरूणि:
Karma-विशेषण
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
अन्नाfoods, nourishment
अन्ना:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
यत्which (foods)
यत्:
Karma (यद्… तद्-सम्बन्धे)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रथमाfirst, foremost
प्रथमा:
Karma-विशेषण / —
TypeAdjective (ordinal)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
व्याशattained, obtained (took)
व्याश:
Kriyā
TypeVerb
Root√अश् (अश्नुते/अश्नाति) ‘व्याप्तौ/अशने’ उपसर्गः वि-; वैदिक रूप ‘व्याश’ = लिट्/लुङ्-आर्षरूप (परस्मै) ‘व्य-अश्’
वृत्रम्Vṛtra (the obstructor)
वृत्रम्:
Karma (जघन्वान् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
जघन्वान्having slain
जघन्वान्:
Kartā-विशेषण
TypeVerbal adjective (participle)
Root√हन् (हनँ हिंसायाम्) ; क्त्वान्त/परिप्रास-पर्यायः: ‘जघन्वान्’ (परफेक्ट-भागवत्/कृदन्त-प्रयोगः)
अवृणीतchose, selected
अवृणीत:
Kriyā
TypeVerb
Root√वृ (वृञ्/वृणोति) ‘वरणे’ उपसर्गः अ- (आगम/प्रत्यय) ;
सोमम्Soma
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)