HomeRig VedaMandala 3Sukta 34Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.34

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.34; verify pada-count in recitation tradition)

इन्द्रस्तुजो बर्हणा आ विवेश नृवद्दधानो नर्या पुरूणि । अचेतयद्धिय इमा जरित्रे प्रेमं वर्णमतिरच्छुक्रमासाम् ॥

इन्द्र॒स्तुजो॑ ब॒र्हणा॒ आ वि॑वेश नृ॒वद्दधा॑नो॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ । अचे॑तय॒द्धिय॑ इ॒मा ज॑रि॒त्रे प्रेमं वर्ण॑मतिरच्छु॒क्रमा॑साम् ॥

índras tujás barháṇā́ ā́ viveśa nṛvád dadhā́no náryā purū́ṇi | ácetayad dhíya imā́ jaritré prá imáṃ várṇam atirat śukrám āsām ||

Indra, the impeller and enlarger, has entered; bearing the powers that uplift the human being, many and manifold. He awakens these thoughts in the singer; he has carried forward for them this bright lustre—this shining hue of the soul’s energies.

इन्द्रः॑ । तुजः॑ । ब॒र्हणाः॑ । आ । वि॒वे॒श॒ । नृ॒ऽवत् । दधा॑नः । नर्या॑ । पु॒रूणि॑ । अचे॑तयत् । धियः॑ । इ॒माः । ज॒रि॒त्रे । प्र । इ॒मम् । वर्ण॑म् । अ॒ति॒र॒त् । शु॒क्रम् । आ॒सा॒म् ॥इन्द्रः । तुजः । बर्हणाः । आ । विवेश । नृवत् । दधानः । नर्या । पुरूणि । अचेतयत् । धियः । इमाः । जरित्रे । प्र । इमम् । वर्णम् । अतिरत् । शुक्रम् । आसाम् ॥indraḥ | tujaḥ | barhaṇāḥ | ā | viveśa | nṛ-vat | dadhānaḥ | naryā | purūṇi | acetayat | dhiyaḥ | imāḥ | jaritre | pra | imam | varṇam | atirat | śukram | āsām

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तुजःthe impeller/striker
तुजः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुज् (प्रातिपदिक; ‘impelling/striking’)
बर्हणाःthe mighty one
बर्हणाः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबर्हण (प्रातिपदिक; ‘mighty/strengthening’)
towards, in
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√विश् (विश् प्रवेशने)
नृवत्like a man, manfully
नृवत्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनृवत् (अव्यय/उपमान-भाव; नृ ‘man’ + वत्)
दधानःbearing, holding
दधानः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple
Root√धा (धा धारणे) → दधान (शतृ)
नर्याmanly, heroic
नर्या:
कर्म (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनर्य (प्रातिपदिक; ‘manly/heroic’)
पुरूणिmany (things/deeds)
पुरूणि:
कर्म
TypeAdjective/Pronoun-like
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
अचेतयत्he caused to perceive/awakened
अचेतयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअ-√चित् (चित् संज्ञाने/बोधने) → चेतयति (णिच्) ; अचेतयत् = लङ्
धियःthoughts, insights
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight’)
इमाःthese
इमाः:
कर्म (कर्म-विशेषण)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जरित्रेto the singer/praiser
जरित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; ‘singer, praiser’)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्णम्color, appearance, lustre
वर्णम्:
कर्म (इमम् इत्यस्य अपि कर्म-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
अतिःover, beyond
अतिः:
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/निपात)
अच्छुtowards
अच्छु:
TypeIndeclinable
Rootअच्छु (अव्यय; ‘towards, to’)
क्रमासाम्the steps/strides of these (thoughts)
क्रमासाम्:
कर्म (क्रमान्) + सम्बन्ध (आसाम्)
TypeNoun (with pronoun genitive)
Rootक्रम (प्रातिपदिक; ‘step, stride’) + आसाम् (इदम्-प्रत्यय; ‘of these’)