Rig Veda 3.22.4 — Mandala 3, Sukta 22, Mantra 4

Sukta 3.22

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni(s) (plural; functional fires)

Chandas: Anuṣṭubh-like / mixed (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

पुरीष्यासो अग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः । जुषन्तां यज्ञमद्रुहोऽनमीवा इषो महीः ॥

Transliteration

purīṣyā́so agnáyaḥ prāvaṇébhir sajóṣasaḥ | juṣántāṃ yajñám adrúho ’namīvā́ íṣo mahī́ḥ ||

Translation

May the purīṣya fires—moving together along their slopes—accept the sacrifice in one accord, without hostility and without affliction; may the great nourishing powers (iṣaḥ) increase in us, establishing a wide and healthy foundation for the work.

Word by Word

• पुरीष्याः: abounding (in nourishment/strength); rich
• पुरीष्याः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: पुरीष्य (प्रातिपदिक; पुरीष ‘गोमय/मल’ + य-प्रत्यय) अथवा पुरीष्य ‘समृद्ध/स्थूल/पुष्ट’ (विशेषण)

• अग्नयः: the fires / Agnis
• अग्नयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• प्रावणेभिः: with helps/favors; with aids
• प्रावणेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: प्रावण (प्रातिपदिक; प्र-√अव्/√अवन् ‘to favor/aid’ से निष्पन्न ‘अनुग्रह/सहाय’ अथवा ‘प्रावण’ = ‘उपकार/सहाय’)

• सजोषसः: in concord; of one accord
• सजोषसः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सजोषस् (प्रातिपदिक; स- ‘सह’ + जोषस् ‘संतोष/अनुग्रह/प्रसन्नता’)

• जुषन्ताम्: let them enjoy/favor
• जुषन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जुष् (सेवने/प्रीतौ)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• अद्रुहः: non-injuring; not treacherous
• अद्रुहः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अद्रुह् (प्रातिपदिक; अ-निषेध + द्रुह् ‘द्रोह/हानि’)

• अनमीवाः: free from sickness; unailing
• अनमीवाः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अनमीव (प्रातिपदिक; अ- + अमीव ‘रोग/व्याधि’)

• इषः: nourishments; refreshments
• इषः: कर्म (जुषन्ताम् के द्वितीयार्थे)
• Type: Noun
• Root: इष्/इषा (प्रातिपदिक; ‘बल/पोषण/आहार/समृद्धि’)

• महीः: great; abundant
• महीः: विशेषण (इषः)
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक; ‘महती’)