HomeRig VedaMandala 3Sukta 20Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.20

Devata: Agni

अग्निर्नेता भग इव क्षितीनां दैवीनां देव ऋतुपा ऋतावा । स वृत्रहा सनयो विश्ववेदाः पर्षद्विश्वाति दुरिता गृणन्तम् ॥

अ॒ग्निर्ने॒ता भग॑ इव क्षिती॒नां दैवी॑नां दे॒व ऋ॑तु॒पा ऋ॒तावा॑ । स वृ॑त्र॒हा स॒नयो॑ वि॒श्ववे॑दा॒: पर्ष॒द्विश्वाति॑ दुरि॒ता गृ॒णन्त॑म् ॥

agnír netā́ bhága iva kṣitīnā́ṃ daivī́nāṃ devá ṛtu-pā́ ṛtā́vā | sá vṛtra-hā́ sanáyo viśva-vedā́ḥ párṣad viśvā́ ati duritā́ gṛṇántam ||

Agni is the leader, like Bhaga, of the divine peoples; a god guarding the seasons, founded in the Truth. He, the slayer of the coverer, the winner, the all-knower—may he carry across the one who chants, beyond all difficulties and wrong passages.

अ॒ग्निः । ने॒ता । भगः॑ऽइव । क्षि॒ती॒नाम् । दैवी॑नाम् । दे॒वः । ऋ॒तु॒ऽपाः । ऋ॒तऽवा॑ । सः । वृ॒त्र॒ऽहा । स॒नयः॑ । वि॒श्वऽवे॑दाः । पर्ष॑त् । विश्वा॑ । अति॑ । दुः॒ऽइ॒ता । गृ॒णन्त॑म् ॥अग्निः । नेता । भगःइव । क्षितीनाम् । दैवीनाम् । देवः । ऋतुपाः । ऋतवा । सः । वृत्रहा । सनयः । विश्ववेदाः । पर्षत् । विश्वा । अति । दुःइता । गृणन्तम् ॥agniḥ | netā | bhagaḥ-iva | kṣitīnām | daivīnām | devaḥ | ṛtu-pāḥ | ṛta-vā | saḥ | vṛtra-hā | sanayaḥ | viśva-vedāḥ | parṣat | viśvā | ati | duḥ-itā | gṛṇantam

अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
नेताleader, guide
नेता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनी (धातु) → नेतृ- (कृदन्त, तृच्)
भगःBhaga (dispenser of fortune)
भगः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभग- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
क्षितीनाम्of the dwellings/peoples (of the earth)
क्षितीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षिति- (प्रातिपदिक)
दैवीनाम्divine
दैवीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootदैवी- (देव- + ईय/ईन, विशेषण-प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
ऋतुपाःguardian of seasons/rites
ऋतुपाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋतु- + पा (धातु √पा ‘पालने/पाने’) → समास-प्रातिपदिक ऋतुपा-
ऋतावाpossessing ṛta, truthful/ordered
ऋतावा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootऋतावन्- (प्रातिपदिक; ‘ऋत’ + वन्)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृत्रहाVṛtra-slayer
वृत्रहा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृत्र- + हन् (धातु √हन्) → बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास वृत्रहन्-
सनयःwinner, bestower of gain
सनयः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun
Rootसनय- (प्रातिपदिक; ‘प्राप्ति/लाभ’)
विश्ववेदाःall-knowing
विश्ववेदाः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun
Rootविश्व- + वेद (धातु √विद् ‘ज्ञाने’) → समास-प्रातिपदिक विश्ववेदस्-/विश्ववेदा-
पर्षत्may he carry across, save
पर्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ/पॄष् (धातु; ‘पारयति/तारयति’) → पर्/पर्ष्-
विश्वातिfrom all sides / wholly
विश्वाति:
अपादान/अधिकरण-भाव (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविश्वाति (अव्यय; ‘सर्वतः/सर्वस्मात्’)
दुरितानिmisfortunes, sins, difficulties
दुरितानि:
कर्म
TypeNoun
Rootदुरित- (प्रातिपदिक)
गृणन्तम्the praising one (the singer)
गृणन्तम्:
कर्म (पर्षत् इत्यस्य)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√गॄ/गृ (धातु ‘स्तुतौ’) → गृणत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)