HomeRig VedaMandala 3Sukta 15Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 3.15

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family book attribution)
Devata: Agni (Jātavedas)
Chandas: Trishtubh (probable; confirm in edition)

अषाळ्हो अग्ने वृषभो दिदीहि पुरो विश्वाः सौभगा संजिगीवान् । यज्ञस्य नेता प्रथमस्य पायोर्जातवेदो बृहतः सुप्रणीते ॥

अषा॑ळ्हो अग्ने वृष॒भो दि॑दीहि॒ पुरो॒ विश्वा॒: सौभ॑गा संजिगी॒वान् । य॒ज्ञस्य॑ ने॒ता प्र॑थ॒मस्य॑ पा॒योर्जात॑वेदो बृह॒तः सु॑प्रणीते ॥

aṣā́ḷho agne vṛṣabhó didīhi púro víśvāḥ sáubhagā saṃjigīvā́n | yajñásya netā́ prathamásya pāyór jā́tavedo bṛhatáḥ su-praṇīte ||

Invincible, O Agni, bull of force, blaze forth; conquer for us all the fronts of felicity. As leader of the sacrifice, guardian of its first foundation, O Jātavedas, guide us well into the Vast.

अषा॑ळ्हः । अ॒ग्ने॒ । वृ॒ष॒भः । दि॒दी॒हि॒ । पुरः॑ । विश्वाः॑ । सौभ॑गा । स॒म्ऽजि॒गी॒वान् । य॒ज्ञस्य॑ । ने॒ता । प्र॒थ॒मस्य॑ । पा॒योः । जात॑ऽवेदः । बृ॒ह॒तः । सु॒ऽप्र॒नी॒ते॒ ॥अषाळ्हः । अग्ने । वृषभः । दिदीहि । पुरः । विश्वाः । सौभगा । सम्जिगीवान् । यज्ञस्य । नेता । प्रथमस्य । पायोः । जातवेदः । बृहतः । सुप्रनीते ॥aṣāḷhaḥ | agne | vṛṣabhaḥ | didīhi | puraḥ | viśvāḥ | saubhagā | sam-jigīvān | yajñasya | netā | prathamasya | pāyoḥ | jāta-vedaḥ | bṛhataḥ | su-pranīte

अषा॑ळ्हःunconquered, invincible
अषा॑ळ्हः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootअषा॑ळ्ह (प्रातिपदिक; a-ṣāḷhá)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वृष॒भःthe bull (strong one)
वृष॒भः:
कर्तृ (दीदीहि इत्यस्य)
TypeNoun (used as epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
दि॑दीहिshine forth! blaze!
दि॑दीहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√दी (दीप्/दी; ‘to shine’), desiderative stem दिदी-
पुरःin front; forth
पुरः:
अधिकारण (दिशा/स्थान)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/अव्ययप्रयोग)
विश्वाःall (things/realms)
विश्वाः:
कर्म (संजिगीवान् इत्यस्य)
TypeAdjective (substantivized)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
सौभ॑गाprosperities; good fortunes
सौभ॑गा:
कर्म (संजिगीवान् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसौभग (प्रातिपदिक; ‘good fortune, prosperity’)
संजिगी॒वान्having conquered; victorious
संजिगी॒वान्:
कर्तृ (अग्नेः/वृषभस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (perfect active, periphrastic sense)
Rootसम् + √जि (to conquer) → परिपूर्ण/परस्मैपद-परस्मैपद-परिप्रयोगः; क्तवतु-प्रत्ययान्तः ‘जिगीवान्’
य॒ज्ञस्य॑of the sacrifice
य॒ज्ञस्य॑:
सम्बन्ध (नेता इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
ने॒ताleader, guide
ने॒ता:
कर्तृ/विशेष्य (अग्नेः)
TypeNoun (agent)
Root√नी (to lead) + तृ (agent suffix) → नेतृ/नेता
प्र॑थ॒मस्य॑of the first
प्र॑थ॒मस्य॑:
सम्बन्ध (पायोः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
पा॒योःof the two protections/guardings
पा॒योः:
सम्बन्ध (नेता इत्यस्य; ‘leader of the two protections/guardings’)
TypeNoun
Rootपायू (प्रातिपदिक; ‘protection, guarding’; dual form)
जात॑वेदःO Jātavedas (knower of births/all beings)
जात॑वेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; epithet of Agni)
बृह॒तःof the great
बृह॒तः:
सम्बन्ध (सुप्रणीते इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
सु॑प्रणीतेin good guidance; under good leading
सु॑प्रणीते:
अधिकारण (स्थित्यर्थे: ‘in/under good guidance’)
TypeAdjective (PPP used substantively)
Rootसु- + √नी (to lead) + क्त (past passive participle) → सुप्रणीत (well-led) ; here locative