HomeRig VedaMandala 3Sukta 15Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.15

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for Mandala 3; specific sukta-level attribution traditional to the Viśvāmitra family)
Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable for RV 3.15; confirm against pada-count in critical edition)

त्वं नृचक्षा वृषभानु पूर्वीः कृष्णास्वग्ने अरुषो वि भाहि । वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः कृधी नो राय उशिजो यविष्ठ ॥

त्वं नृ॒चक्षा॑ वृष॒भानु॑ पू॒र्वीः कृ॒ष्णास्व॑ग्ने अरु॒षो वि भा॑हि । वसो॒ नेषि॑ च॒ पर्षि॒ चात्यंह॑: कृ॒धी नो॑ रा॒य उ॒शिजो॑ यविष्ठ ॥

tvám nṛ-cákṣā vṛṣabhā́nu pūrvī́ḥ kṛṣṇā́sv agne aruṣó ví bhāhi | váso néṣi ca párṣi cā́ty áṃhaḥ kṛdhí no rāyá uśíjo yaviṣṭha ||

You, O Agni, who seest through the human, follow the ancient paths; blaze out as the Ruddy One amid the blackness. O Vasu, lead us and carry us beyond all anguish; fashion for us the riches of the seeker, O youngest and most swift in the sacrifice.

त्वम् । नृ॒ऽचक्षाः॑ । वृ॒ष॒भ॒ । अनु॑ । पू॒र्वीः । कृ॒ष्णासु॑ । अ॒ग्ने॒ । अ॒रु॒षः । वि । भा॒हि॒ । वसो॒ इति॑ । नेषि॑ । च॒ । पर्षि॑ । च॒ । अति॑ । अंहः॑ । कृ॒धि । नः॒ । रा॒ये । उ॒शिजः॑ । य॒वि॒ष्ठ॒ ॥त्वम् । नृचक्षाः । वृषभ । अनु । पूर्वीः । कृष्णासु । अग्ने । अरुषः । वि । भाहि । वसो इति । नेषि । च । पर्षि । च । अति । अंहः । कृधि । नः । राये । उशिजः । यविष्ठ ॥tvam | nṛ-cakṣāḥ | vṛṣabha | anu | pūrvīḥ | kṛṣṇāsu | agne | aruṣaḥ | vi | bhāhi | vaso iti | neṣi | ca | parṣi | ca | ati | aṃhaḥ | kṛdhi | naḥ | rāye | uśijaḥ | yaviṣṭha

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नृचक्षाःhaving men as thy gaze; man-seeing
नृचक्षाः:
कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनृ-चक्षस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
वृषभानुःbull-rayed; strong-beamed
वृषभानुः:
कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषभ-अनु (प्रातिपदिक; समास)
पूर्वीःformer/ancient (ones)
पूर्वीः:
कर्म (वि-भाहि इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
कृष्णासुamong the dark (nights/regions)
कृष्णासु:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अरुषःruddy; bright
अरुषः:
कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
भाहिshine forth
भाहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√भा (भा दीप्तौ)
वसोO good one; O benefactor
वसो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
नेषिthou leadest
नेषि:
क्रिया
TypeVerb
Root√नी (नी नयने) + नि/नय (प्रयोगः: नेषि)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
पर्षिthou carriest across; savest
पर्षि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ (पॄ पूरणे/तरणे; वैदिक: ‘पर्षि’ = ‘पारय’)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अतिover; beyond
अति:
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
अंहःfrom distress/sin
अंहः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
कृधीmake; grant
कृधी:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (कृ करणे) (वैदिक लोट् रूप)
नःfor us; of us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘राय्’ धनार्थ)
उशिजःof the eager/zealous (worshipper); of the desiring one
उशिजः:
सम्बन्ध (रायः-विशेषण/सम्बन्ध)
TypeNoun/Adjective
Rootउशिज् (प्रातिपदिक)
यविष्ठO youngest (Agni)
यविष्ठ:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootयविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘युवा’ इत्यस्य अतिशय/श्रेष्ठार्थक)