HomeRig VedaMandala 3Sukta 13Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.13

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Jagatī

दीदिवांसमपूर्व्यं वस्वीभिरस्य धीतिभिः । ऋक्वाणो अग्निमिन्धते होतारं विश्पतिं विशाम् ॥

दी॒दि॒वांस॒मपू॑र्व्यं॒ वस्वी॑भिरस्य धी॒तिभि॑: । ऋक्वा॑णो अ॒ग्निमि॑न्धते॒ होता॑रं वि॒श्पतिं॑ वि॒शाम् ॥

dīdivā́ṃsam apū́rvyaṃ vásvībhiḥ asya dhītíbhiḥ | ṛkvā́ṇo agním indhate hótāraṃ viśpátiṃ viśā́m ||

The singers kindle Agni, the ever-shining and unaging, with rich inspirations; they awaken him as the priest of offering and as the lord of the peoples within the ordered life.

दी॒दि॒ऽवांस॑म् । अपू॑र्व्यम् । वस्वी॑भिः । अ॒स्य॒ । धी॒तिऽभिः॑ । ऋक्वा॑णः । अ॒ग्निम् । इ॒न्ध॒ते॒ । होता॑रम् । वि॒श्पति॑म् । वि॒शाम् ॥दीदिवांसम् । अपूर्व्यम् । वस्वीभिः । अस्य । धीतिभिः । ऋक्वाणः । अग्निम् । इन्धते । होतारम् । विश्पतिम् । विशाम् ॥dīdi-vāṃsam | apūrvyam | vasvībhiḥ | asya | dhīti-bhiḥ | ṛkvaaṇaḥ | agnim | indhate | hotāram | viśpatim | viśām

दीदिवांसम्shining, radiant
दीदिवांसम्:
कर्म (इन्धते—कस्य? अग्निम्… दीदिवांसम्)
TypeAdjective
Rootदीदिवांस् (< √दिव् ‘दीप्तौ’ का परिपूर्ण/वृद्धि-रूप) / प्रातिपदिक: दीदिवांस्
अपূर्व्यम्unprecedented, unique
अपূर्व्यम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootअपूर्व्य (a- + पूर्व्य < पूर्व ‘former’)
वस्वीभिःwith rich (ones), with bountiful (means)
वस्वीभिः:
करण (किससे?—समृद्ध/उदार…)
TypeAdjective (instrumental plural)
Rootवस्वी (वसु ‘wealth’ से; ‘समृद्ध/धनवती’)
अस्यof him/this (Agni)
अस्य:
सम्बन्ध (धीतीभिः—कस्य? अस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धीतिभिःwith hymns, with devotions/insights
धीतिभिः:
करण (इन्धते—किससे? स्तुतियों/ध्यानों से)
TypeNoun
Rootधीति (√धी ‘बुद्धौ/धारणे’ से; ‘ध्यान/स्तोत्र/विचार’)
ऋक्वाणःthe chanters of ṛc-verses, singers
ऋक्वाणः:
कर्ता (इन्धते—कौन? ऋक्वाणः)
TypeNoun
Rootऋक्वन् (ऋच्/ऋक् ‘ऋग्वेद-स्तोत्र’ से; ‘ऋच् गाने वाला’)
अग्निम्Agni, the fire-god
अग्निम्:
कर्म (इन्धते—किम्? अग्निम्)
TypeNoun
Rootअग्नि
इन्धतेthey kindle, they ignite
इन्धते:
क्रिया
TypeVerb
Root√इन्ध् (दीप्तौ/प्रदीपने) / इन्ध् ‘to kindle’
होतारम्the Hotṛ-priest, invoker
होतारम्:
कर्म (अग्निम् के विशेषण-रूपेण: ‘होतारम्’)
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु ‘यज्ञे आह्वाने/होमने’ से; ‘आह्वाता/याजक’)
विश्पतिम्lord of the clan/settlement
विश्पतिम्:
कर्म (अग्निम् के विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootविश्पति (विश् ‘कुल/जन’ + पति ‘lord’)
विशाम्of the peoples/clans
विशाम्:
सम्बन्ध (विश्पतिम्—कस्य? विशाम्)
TypeNoun
Rootविश् (जन/कुल/प्रजा)