Mantra 4
Sukta 2.41
Rishi: Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.41)
Devata: Mitra–Varuṇa (dual Ādityas)
Chandas: Trishtubh (11-syllable pādas; hymn section predominantly triṣṭubh)
Samhita Patha (Devanagari)
अयं वां मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रुतं हवम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒यं वां॑ मित्रावरुणा सु॒तः सोम॑ ऋतावृधा । ममेदि॒ह श्रु॑तं॒ हव॑म् ॥
Transliteration
ayáṃ vā́ṃ mitrā́varuṇā sutáḥ sóma ṛtāvṛ́dhā | máméd ihá śrútaṃ hávam ||
Translation
This Soma, pressed out for you, O Mitra and Varuṇa, increasers of the Truth-Order—hear here and now my call: let my aspiration be received.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । वा॒म् । मि॒त्रा॒व॒रु॒णा॒ । सु॒तः । सोमः॑ । ऋ॒त॒ऽवृ॒धा॒ । मम॑ । इत् । इ॒ह । श्र॒त॒म् । हव॑म् ॥अयम् । वाम् । मित्रावरुणा । सुतः । सोमः । ऋतवृधा । मम । इत् । इह । श्रतम् । हवम् ॥ayam | vām | mitrāvaruṇā | sutaḥ | somaḥ | ṛta-vṛdhā | mama | it | iha | śratam | havam
Word by Word
अयम्this (here)
अयम्:
कर्तृ (वाक्ये विषय-निर्देशः) / विशेष्य-निर्देशः
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्
वाम्for you two / of you two
वाम्:
सम्प्रदान (युष्मभ्यां) / सम्बन्ध (युवयोः) — संदर्भानुसार
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वाम्
मित्रावरुणाO Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
सम्बोधन (आह्वानम्)
TypeNoun
Rootमित्र + वरुण (देवनाम-प्रातिपदिक; द्वन्द्व-समासः)
सुतःpressed, expressed
सुतः:
विशेषणम् (सोमस्य)
TypeAdjective/Participle
Root√सु (सुनोति ‘to press/express’) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूतकृत्/कृत-प्रत्ययः)
सोमःSoma (the pressed ritual drink)
सोमः:
कर्तृ (श्रुतम् इति क्रियायाः विषयः) / वाक्य-विषयः
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
ऋतावृधाO you two who grow/strengthen through Ṛta (cosmic order)
ऋतावृधा:
सम्बोधन-विशेषणम् (मित्रावरुणयोः)
TypeAdjective (dual epithet)
Rootऋत + √वृध् (वर्धते ‘to grow/increase’) → वृध (कृदन्त) ; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः ‘ऋतेन आवृधौ’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (मे/मम) — ‘my’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → मम
इहhere
इह:
अधिकरण (स्थान-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
श्रुतम्heard; heeded
श्रुतम्:
कर्मणि-भावः/विधेयः — ‘(let it be) heard’
TypeVerb-form (past passive participle used predicatively)
Root√श्रु (शृणोति ‘to hear’) → श्रुत (कृदन्त; भूतकृत्)
हवम्invocation, call
हवम्:
कर्म (श्रुतम्—किं? हवम्)
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक; ‘invocation/call’)