HomeRig VedaMandala 2Sukta 40Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Devata: Soma-Pūṣan (dual)
Chandas: Triṣṭubh (likely)

सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥

सोमा॑पूषणा॒ रज॑सो वि॒मानं॑ स॒प्तच॑क्रं॒ रथ॒मवि॑श्वमिन्वम् । वि॒षू॒वृतं॒ मन॑सा यु॒ज्यमा॑नं॒ तं जि॑न्वथो वृषणा॒ पञ्च॑रश्मिम् ॥

somā́pūṣaṇā rájaso vimā́naṃ saptácakraṃ rátham áviśvaminvam | viṣūvṛ́taṃ mánasā yujyámānaṃ táṃ jinvatho vṛṣaṇā páñcaraśmim ||

O Soma and Pūṣan, you impel the car that measures the mid-world, seven-wheeled, moving all; wide-turning, yoked by the mind—this five-reined force you set in motion, O strong ones.

सोमा॑पूषणा । रज॑सः । वि॒ऽमान॑म् । स॒प्तऽच॑क्रम् । रथ॑म् । अवि॑श्वऽमिन्वम् । वि॒षु॒ऽवृत॑म् । मन॑सा । यु॒ज्यमा॑नम् । तम् । जि॒न्व॒थः॒ । वृ॒ष॒णा॒ । पञ्च॑ऽरश्मिम् ॥सोमापूषणा । रजसः । विमानम् । सप्तचक्रम् । रथम् । अविश्वमिन्वम् । विषुवृतम् । मनसा । युज्यमानम् । तम् । जिन्वथः । वृषणा । पञ्चरश्मिम् ॥somāpūṣaṇā | rajasaḥ | vi-mānam | sapta-cakram | ratham | aviśva-minvam | viṣu-vṛtam | manasā | yujyamānam | tam | jinvathaḥ | vṛṣaṇā | pañca-raśmim

सोमापूषणाSoma and Pūṣan
सोमापूषणा:
कर्तृ
TypeNoun (dual compound)
Rootसोम + पूषन्
रजसःof the mid-air/space (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootरजस्
विमानम्the traversing car/vehicle (measuring/traversing)
विमानम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवि + मा (माने/मितौ) → विमान (प्रातिपदिक)
सप्तचक्रम्seven-wheeled
सप्तचक्रम्:
विशेषण (of रथम्)
TypeAdjective (compound)
Rootसप्त + चक्र
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ
अविश्वमिन्वम्impelling all (everywhere), all-driving
अविश्वमिन्वम्:
विशेषण (of रथम्)
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअ + विश्व + इन् (इन्-प्रत्यय) + √इव्/इन्व् (in Vedic: ‘to set in motion, impel’) → इन्व (कृदन्त-विशेषण)
विषूवृतम्turned/rolling apart in different directions; widely-coursing
विषूवृतम्:
विशेषण (of तम् = रथम्)
TypeAdjective (past passive participle)
Rootविषू + √वृत् (वर्तने) → वृत (क्त) with उपसर्ग/अव्यय ‘विषू’
मनसाwith mind; by thought
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस्
युज्यमानम्being yoked/harnessed
युज्यमानम्:
विशेषण (of तम् = रथम्)
TypeParticiple (present passive/middle)
Root√युज् (योजने) → युज्यमान (शानच्; कर्मणि/मध्य) वर्तमान कृदन्त
तम्that (chariot/one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
जिन्वथःyou two impel/animate
जिन्वथः:
क्रिया (कर्तृ: सोमापूषणा)
TypeVerb
Root√जिव्/जिन् (जिन्वति ‘to quicken, impel, invigorate’)
वृषणाyou two bulls; vigorous ones
वृषणा:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्
पञ्चरश्मिम्five-reined; having five reins/rays
पञ्चरश्मिम्:
विशेषण (of तम् = रथम्)
TypeAdjective (compound)
Rootपञ्च + रश्मि