HomeRig VedaMandala 2Sukta 38Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 2.38

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Savitṛ (with Varuṇa and Mārtāṇḍa imagery integrated)
Chandas: Trishtubh

याद्राध्यं वरुणो योनिमप्यमनिशितं निमिषि जर्भुराणः । विश्वो मार्ताण्डो व्रजमा पशुर्गात्स्थशो जन्मानि सविता व्याकः ॥

या॒द्रा॒ध्यं१॒॑ वरु॑णो॒ योनि॒मप्य॒मनि॑शितं नि॒मिषि॒ जर्भु॑राणः । विश्वो॑ मार्ता॒ण्डो व्र॒जमा प॒शुर्गा॑त्स्थ॒शो जन्मा॑नि सवि॒ता व्याक॑: ॥

yāt-rā́dhyaṃ váruṇo yónim ápyam áni-śitaṃ ni-míṣi járbhurāṇaḥ | víśvo mārtā́ṇḍo vrajáṃ ā́ paśúr gāt stha-śáḥ jánmāni savitā́ vy ā́kaḥ ||

That hidden womb in the waters which Varuṇa has made ready—unfailing in its blink—ceaselessly working: to it the universal Mārtāṇḍa, the Sun as the herd, has come to the fold. Savitṛ has set out and made distinct the births in their several stations.

या॒त्ऽरा॒ध्य॑म् । वरु॑णः । योनि॑म् । अप्य॑म् । अनि॑ऽशितम् । नि॒ऽमिषि॑ । जर्भु॑राणः । विश्वः॑ । मा॒र्ता॒ण्डः । व्र॒जम् । आ । प॒शुः । गा॒त् । स्थ॒ऽशः । जन्मा॑नि । स॒वि॒ता । वि । आ । अ॒क॒रित्य॑कः ॥यात्राध्यम् । वरुणः । योनिम् । अप्यम् । अनिशितम् । निमिषि । जर्भुराणः । विश्वः । मार्ताण्डः । व्रजम् । आ । पशुः । गात् । स्थशः । जन्मानि । सविता । वि । आ । अकरित्यकः ॥yāt-rādhyam | varuṇaḥ | yonim | apyam | ani-śitam | ni-miṣi | jarbhurāṇaḥ | viśvaḥ | mārtāṇḍaḥ | vrajam | ā | paśuḥ | gāt | stha-śaḥ | janmāni | savitā | vi | ā | akar ity akaḥ

याद्राध्यम्the (thing) to be accomplished/propitiated; the desired (goal)
याद्राध्यम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootयाद्राध्य- (प्रातिपदिक; यद् + राध्य ‘पूज्य/साध्य’)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun
Rootवरुण- (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; seat; abode
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
अपिalso; even; unto
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
अमनीशितम्unthought-of; not devised
अमनीशितम्:
Karma (qualifier of योनिम्/याद्राध्यम्)
TypeAdjective/Participle
Rootअ- + मनीषित- (कृदन्त; √मन्/मनीष् ‘to think, devise’ → मनीषित ‘thought, devised’)
निमिषिin a wink; in an instant
निमिषि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootनिमिष्- (प्रातिपदिक; from √मिष् ‘to wink, blink’ with नि-)
जर्भुराणःhastening; moving swiftly
जर्भुराणः:
Kartā (qualifier of वरुणः)
TypeVerb-participle
Root√जर्भुर्/जर्भ् (धातु; intensive/frequentative sense ‘to hasten, bustle, be in rapid motion’)
विश्वःall; entire
विश्वः:
Kartā (qualifier of मार्ताण्डः)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
मार्ताण्डःMārtāṇḍa (the Sun)
मार्ताण्डः:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootमार्ताण्ड- (प्रातिपदिक)
व्रजम्enclosure; pen; fold
व्रजम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रज- (प्रातिपदिक)
towards; into
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पशुःthe beast; the animal (as subject)
पशुः:
Kartā
TypeNoun
Rootपशु- (प्रातिपदिक)
गात्went; came
गात्:
TypeVerb
Root√गा (धातु ‘to go’)
स्थशःone by one; in due order
स्थशः:
TypeIndeclinable
Rootस्थशस् (अव्यय; distributive/adverbial)
जन्मानिbirths; generations
जन्मानि:
Karma
TypeNoun
Rootजन्मन्- (प्रातिपदिक)
सविताSavitar (the Impeller)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ- (प्रातिपदिक)
व्याकःhas spread out/arranged; has distributed
व्याकः:
TypeVerb
Root√अञ्च्/अक् with वि- (धातु; Vedic form; sense ‘to pervade/extend/arrange, distribute’)