HomeRig VedaMandala 2Sukta 38Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 2.38

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Savitṛ
Chandas: Trishtubh

पुनः समव्यद्विततं वयन्ती मध्या कर्तोर्न्यधाच्छक्म धीरः । उत्संहायास्थाद्व्यृतूँरदर्धररमतिः सविता देव आगात् ॥

पुन॒: सम॑व्य॒द्वित॑तं॒ वय॑न्ती म॒ध्या कर्तो॒र्न्य॑धा॒च्छक्म॒ धीर॑: । उत्सं॒हाया॑स्था॒द्व्यृ१॒॑तूँर॑दर्धर॒रम॑तिः सवि॒ता दे॒व आगा॑त् ॥

púnar sám avyad ví-tataṃ váyantī madhyā́ kartór ní adhāc chákma dhī́raḥ | út saṃ-hā́ya asthād vy ṛtū́n adardhaḥ arámatīḥ savitā́ devá ā́ agāt ||

Again she weaves the web that is spread out; in the middle of the work the strong seer set the firm support. Rising, he gathered and set apart the seasons in their right measures; Savitṛ the god came with his powers of effective will.

पुन॒रिति॑ । सम् । अ॒व्य॒त् । विऽत॑तम् । वय॑न्ती । म॒ध्या । कर्तोः॑ । नि । अ॒धा॒त् । शक्म॑ । धीरः॑ । उत् । स॒म्ऽहाय॑ । अ॒स्था॒त् । वि । ऋ॒तून् । अ॒द॒र्धः॒ । अ॒रम॑तिः । स॒वि॒ता । दे॒वः । आ । अ॒गा॒त् ॥पुनरिति । सम् । अव्यत् । विततम् । वयन्ती । मध्या । कर्तोः । नि । अधात् । शक्म । धीरः । उत् । सम्हाय । अस्थात् । वि । ऋतून् । अदर्धः । अरमतिः । सविता । देवः । आ । अगात् ॥punariti | sam | avyat | vi-tatam | vayantī | madhyā | kartoḥ | ni | adhāt | śakma | dhīraḥ | ut | sam-hāya | asthāt | vi | ṛtūn | adardhaḥ | aramatiḥ | savitā | devaḥ | ā | agāt

पुनःagain, anew
पुनः:
Adhikaraṇa (काल/पुनरावृत्ति-निर्देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *pen-?
सम्together, completely
सम्:
(क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अव्यत्wove, wove out
अव्यत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√वे (वेञ् तन्तुसन्ताने/वायने) ‘to weave’
विततम्stretched out, spread
विततम्:
Karma (यत् वस्तु व्यायते)
TypeAdjective
Rootवि-√तन् (तनु विस्तार) → वितत (कृदन्त) / तन्तु-प्रसार
वयन्तीweaving (she), the weaver
वयन्ती:
Kartā (अव्यत्-क्रियायाः कर्त्री)
TypeNoun/Adjective (participle)
Root√वे (वेञ्) → वयन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ) स्त्री
मध्याin the middle, central
मध्या:
Kartā (वयन्ती इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (मध्य-स्थितिः)
TypeNoun/Adjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
कर्तोःof the maker, of the doer
कर्तोः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the doer/maker’)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक) < √कृ ‘to do/make’
निdown, into, within
नि:
(क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
अधात्placed, set
अधात्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धाञ् धारणे/स्थापने) ‘to place’
शक्मstrength, ability / strong (thing)
शक्म:
Karma/Guṇa (अधात्-क्रियायाः स्थापित-वस्तु/गुणः; संदिग्ध-निर्णयः)
TypeAdjective
Rootशक्म (प्रातिपदिक; ‘समर्थ/बलवान्’)
धीरःthe wise one, the inspired sage
धीरः:
Kartā (अधात्-क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun/Adjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < √धी ‘to think’
उत्सम्spring, source
उत्सम्:
Karma (हाया-क्रियायाः कर्म)
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
हायhaving left, abandoning
हाय:
(पूर्वकाल-क्रिया; क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√हा (जहाति; त्यागे/गत्यर्थे) ‘to leave/abandon’
अस्थात्stood, took his stand
अस्थात्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) ‘to stand’
विapart, forth, in different directions
वि:
(क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
ऋतून्seasons, proper times
ऋतून्:
Karma (अदर्धरत्-क्रियायाः कर्म)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
अदर्धरत्fixed, held fast, set in order
अदर्धरत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√धृ (धारणे) with intensive/causative nuance? here: दर्धर- (reduplicated aorist stem) ‘to hold firm, support, set in order’
अरमतिःzeal, eager impulse, readiness
अरमतिः:
Kartā (आगात्-क्रियायाः कर्त्री/कर्तृभावः; अथवा सवितुः विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootअरमति (प्रातिपदिक; ‘उत्साह/उद्योग/प्रवृत्ति’), possibly from √रम् ‘to be active/pleased’ with privative/augmental a-
सविताSavitar (the Impeller)
सविता:
Kartā (आगात्-क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < √सू/√सव् ‘to impel’
देवःthe god
देवः:
Kartā (सविता इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् ‘to shine’
आगात्came, arrived
आगात्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (गच्छति) ‘to come’