HomeRig VedaMandala 2Sukta 34Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 2.34

Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Maruts (with Mitra as associated power of harmony)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

पृक्षे ता विश्वा भुवना ववक्षिरे मित्राय वा सदमा जीरदानवः । पृषदश्वासो अनवभ्रराधस ऋजिप्यासो न वयुनेषु धूर्षदः ॥

पृ॒क्षे ता विश्वा॒ भुव॑ना ववक्षिरे मि॒त्राय॑ वा॒ सद॒मा जी॒रदा॑नवः । पृष॑दश्वासो अनव॒भ्ररा॑धस ऋजि॒प्यासो॒ न व॒युने॑षु धू॒र्षद॑: ॥

pṛkṣé tā́ viśvā́ bhúvanā vavakṣire mitrā́ya vā sád amā́ jīrá-dānavaḥ | pṛ́ṣad-aśvāso anavabhra-rā́dhasa ṛjipyā́so ná vayúneṣu dhū́ḥ-sadaḥ ||

For the strengthening, they have borne all the worlds, ever moving, for Mitra’s harmony they come to the seat. With dappled steeds, with unclouded riches, straight-driving, they take their stand in the workings of discernment.

पृ॒क्षे । ता । विश्वा॑ । भुव॑ना । व॒व॒क्षि॒रे॒ । मि॒त्राय॑ । वा॒ । सद॑म् । आ । जी॒रऽदा॑नवः । पृष॑त्ऽअश्वासः । अ॒न॒व॒भ्रऽरा॑धसः । ऋ॒जि॒प्यासः॑ । न । व॒युने॑षु । धूःऽसदः॑ ॥पृक्षे । ता । विश्वा । भुवना । ववक्षिरे । मित्राय । वा । सदम् । आ । जीरदानवः । पृषत्अश्वासः । अनवभ्रराधसः । ऋजिप्यासः । न । वयुनेषु । धूःसदः ॥pṛkṣe | tā | viśvā | bhuvanā | vavakṣire | mitrāya | vā | sadam | ā | jīra-dānavaḥ | pṛṣat-aśvāsaḥ | anavabhra-rādhasaḥ | ṛjipyāsaḥ | na | vayuneṣu | dhūḥ-sadaḥ

पृक्षेin/at the ‘pṛkṣa’ (contact/mixture; here: in the encounter/pressing context)
पृक्षे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृक्ष (प्रातिपदिक) / पृक्ष् (धातु, ‘सम्पर्के/संयोगे’ इत्यादि) — यहाँ नामरूप
ताःthose (they)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू)
ववक्षिरेthey have borne/carried (have made to grow)
ववक्षिरे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वक्ष् (वक्षति; ‘वहने/वर्धने’), परस्मैपद
मित्रायfor Mitra
मित्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वाor/indeed
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
सदमाseat, abode, dwelling
सदमा:
Karma
TypeNoun
Rootसद्मन्/सद्म (प्रातिपदिक)
जीरदानवःthe ‘swift-giving/quick-bestowing’ ones (epithet of the Maruts)
जीरदानवः:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootजीर-दानु (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
पृषदश्वासःhaving dappled/spotty horses
पृषदश्वासः:
Kartā
TypeNoun
Rootपृषद्-अश्व (समास; प्रातिपदिक)
अनवभ्रराधसःwhose bounty does not fail / of unfailing generosity
अनवभ्रराधसः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअन-अपभ्र-राधस् (समास; राधस् ‘दान/समृद्धि’)
ऋजिप्यासःstraight/true in drinking (or: straight-going, eager)
ऋजिप्यासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋजि-प्य (समास/विशेषण-प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
वयुनेषुin the workings/ways, in the orderly operations
वयुनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
धूर्षदःsitting on the yoke-pole / yoked charioteers (epithet)
धूर्षदः:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootधूर्षद् (प्रातिपदिक; धूर् ‘धुरी/रथधुरा’ + सद् ‘आसीन/स्थित’)