HomeRig VedaMandala 2Sukta 34Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 2.34

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Maruts/Rudras
Chandas: Triṣṭubh (probable)

ते क्षोणीभिररुणेभिर्नाञ्जिभी रुद्रा ऋतस्य सदनेषु वावृधुः । निमेघमाना अत्येन पाजसा सुश्चन्द्रं वर्णं दधिरे सुपेशसम् ॥

ते क्षो॒णीभि॑ररु॒णेभि॒र्नाञ्जिभी॑ रु॒द्रा ऋ॒तस्य॒ सद॑नेषु वावृधुः । नि॒मेघ॑माना॒ अत्ये॑न॒ पाज॑सा सुश्च॒न्द्रं वर्णं॑ दधिरे सु॒पेश॑सम् ॥

té kṣoṇī́bhir aruṇébhir nā́ñjibhī rudrā́ ṛtásya sádanēṣu vāvṛdhuḥ | niméghamānā́ átyena pā́jasā suścandrám várṇaṃ dadhire supéśasam ||

They, the Rudras (Maruts), with their ruddy earth-spaces and bright ornaments, increase in the seats of the Truth. Thundering down, with the force of the steed-like energy, they put on a shining, well-fashioned form—beauty of ordered power.

ते । क्षो॒णीभिः॑ । अरु॒णेभिः॑ । न । अ॒ञ्जिऽभिः॑ । रु॒द्राः । ऋ॒तस्य॑ । सद॑नेषु । व॒वृ॒धुः॒ । नि॒ऽमेघ॑मानाः । अत्ये॑न । पाज॑सा । सुऽच॒न्द्रम् । वर्ण॑म् । द॒धि॒रे॒ । सु॒ऽपेश॑सम् ॥ते । क्षोणीभिः । अरुणेभिः । न । अञ्जिभिः । रुद्राः । ऋतस्य । सदनेषु । ववृधुः । निमेघमानाः । अत्येन । पाजसा । सुचन्द्रम् । वर्णम् । दधिरे । सुपेशसम् ॥te | kṣoṇībhiḥ | aruṇebhiḥ | na | añji-bhiḥ | rudrāḥ | ṛtasya | sadaneṣu | vavṛdhuḥ | ni--meghamānāḥ | atyena | pājasā | su-candram | varṇam | dadhire | su-peśasam

तेthey (those)
ते:
कर्तृ (रुद्राः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षोणीभिःwith/using (their) chariots/vehicles
क्षोणीभिः:
करण
TypeNoun
Rootक्षोणी- (स्त्री)
अरुणेभिःruddy, tawny
अरुणेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootअरुण-
नाञ्जिभिःwith harnesses/bridles
नाञ्जिभिः:
करण
TypeNoun
Rootनाञ्जि- (स्त्री; ‘नाञ्जि’ = लगाम/अङ्कुश/रेणुका?; RV-प्रयोगः ‘harness/bridle’)
रुद्राःthe Rudras
रुद्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरुद्र-
ऋतस्यof ṛta (cosmic order)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (सदनेषु इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootऋत-
सदनेषुin the seats/dwellings
सदनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन-
वावृधुःhave grown/strengthened
वावृधुः:
क्रिया (कर्तृ = रुद्राः)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धने)
निमेघमानाःraining down, pouring
निमेघमानाः:
कर्तृ (रुद्राः; विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootनि- + √मिह्/√मेह् (सिञ्चने/वर्षणे; ‘to rain, to sprinkle’) → मेघमान (शतृ-प्रत्यय)
अत्येनwith a steed/horse
अत्येन:
करण
TypeNoun
Rootअत्य- (पुं; ‘steed, horse’)
पाजसाwith might/force
पाजसा:
करण
TypeNoun
Rootपाजस्- (नपुं; ‘strength, might, brilliance’)
सुश्चन्द्रम्very bright, fair-shining
सुश्चन्द्रम्:
कर्म (दधिरे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसु- + चन्द्र-
वर्णम्color, appearance
वर्णम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्ण-
दधिरेhave assumed/put on
दधिरे:
क्रिया (कर्तृ = रुद्राः)
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने) — (दधिरे = आत्मनेपद-रूपम्)
सुपेशसम्well-adorned, of beautiful form
सुपेशसम्:
कर्म (वर्णम् सह)
TypeAdjective
Rootसु- + पेशस्- (नपुं; ‘form, adornment, beauty’)