HomeRig VedaMandala 2Sukta 34Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 2.34

Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Maruts (Rudriyas)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

चित्रं तद्वो मरुतो याम चेकिते पृश्न्या यदूधरप्यापयो दुहुः । यद्वा निदे नवमानस्य रुद्रियास्त्रितं जराय जुरतामदाभ्याः ॥

चि॒त्रं तद्वो॑ मरुतो॒ याम॑ चेकिते॒ पृश्न्या॒ यदूध॒रप्या॒पयो॑ दु॒हुः । यद्वा॑ नि॒दे नव॑मानस्य रुद्रियास्त्रि॒तं जरा॑य जुर॒ताम॑दाभ्याः ॥

citráṃ tád vo maruto yā́ma cekite pṛ́śnyā yád ū́dhar ápy ā́payo duhúḥ | yád vā nid é náv amānasya rudriyās tritáṃ járāya juratā́m adā́bhyāḥ ||

A wondrous is your movement, O Maruts, that becomes manifest: when from Pṛśni’s udder the waters are milked forth. Or when, O Rudriyas, for the blame of the ever-renewing, you deliver Trita from the aging that wears down—O you who cannot be overpowered.

चि॒त्रम् । तत् । वः॒ । म॒रु॒तः॒ । याम॑ । चे॒कि॒ते॒ । पृश्न्याः॑ । यत् । ऊधः॑ । अपि॑ । आ॒पयः॑ । दु॒हुः । यत् । वा॒ । नि॒दे । नव॑मानस्य । रु॒द्रि॒याः॒ । त्रि॒तम् । जरा॑य । जु॒र॒ताम् । अ॒दा॒भ्याः॒ ॥चित्रम् । तत् । वः । मरुतः । याम । चेकिते । पृश्न्याः । यत् । ऊधः । अपि । आपयः । दुहुः । यत् । वा । निदे । नवमानस्य । रुद्रियाः । त्रितम् । जराय । जुरताम् । अदाभ्याः ॥citram | tat | vaḥ | marutaḥ | yāma | cekite | pṛśnyāḥ | yat | ūdhaḥ | api | āpayaḥ | duhuḥ | yat | vā | nide | navamānasya | rudriyāḥ | tritam | jarāya | juratām | adābhyāḥ

चित्रम्bright, wondrous (thing)
चित्रम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु/वाक्य-विषय)
TypeAdjective/Noun
Rootचित्र (प्रातिपदिक) अथवा √cit (चेतयति) से ‘चित्र’ (कृदन्त-विशेषण)
तत्that
तत्:
कर्म/विषय (चित्रम् का निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःof you
वः:
सम्बन्ध (सम्बोधन-सम्बन्ध: ‘of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मरुतःO Maruts
मरुतः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
यामcourse, journey, path
याम:
कर्म
TypeNoun
Rootया (प्रातिपदिक; ‘याम’ = यात्रा/गमन/मार्ग)
चेकितेis perceived/appears, becomes manifest
चेकिते:
क्रिया
TypeVerb
Root√cit (चेतयति/चिकेति) ‘to notice, to appear, to be manifest’
पृश्न्याःof Pṛśni
पृश्न्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक; मरुतां माता)
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (यद्-तद्)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
ऊधरudder
ऊधर:
कर्म (दुहुः का)
TypeNoun
Rootऊधर (प्रातिपदिक)
अप्यापयःwell-filled, full
अप्यापयः:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्यापय (प्रातिपदिक; ‘अपि-आप’ भाव: भरपूर/पूरित)
दुहुःthey milked
दुहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√duh (दुहति) ‘to milk’
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
निदेin reproach/at the time of censure
निदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootनिदा/निद् (प्रातिपदिक; ‘निन्दा/निद’ भाव) अथवा √nid (to revile) से भावनाम
नवमानस्यof the praising one / of one who is praising
नवमानस्य:
सम्बन्ध
TypeParticiple (Adjectival)
Root√nu (नवते) ‘to praise’ → नवमान (वर्तमान कृदन्त/शतृ-भाव) ‘praising’
रुद्रियाःof the Rudriya (Rudra’s) [host/line]
रुद्रियाः:
सम्बन्ध
TypeAdjective/Noun
Rootरुद्रिय (प्रातिपदिक; ‘रुद्र-सम्बन्धी’, मरुतः)
त्रितम्Trita
त्रितम्:
कर्म
TypeProper noun
Rootत्रित (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-नाम)
जरायfor old age / to decay
जराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
जुरताम्of those who are aging/decaying
जुरताम्:
सम्बन्ध
TypeParticiple
Root√jur (जुरति) ‘to wear away, to age’ → जुरत् (वर्तमान कृदन्त)
अदाभ्याःunassailable, not to be harmed/deceived
अदाभ्याः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-दाभ्य (प्रातिपदिक; दाभ्य < √dabh ‘to harm, deceive’)