HomeRig VedaMandala 2Sukta 25Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 2.25

Rishi: Gṛtsamada (traditional ascription)
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Jagatī (probable; confirm by metrical count)

सिन्धुर्न क्षोदः शिमीवाँ ऋघायतो वृषेव वध्रीँरभि वष्ट्योजसा । अग्नेरिव प्रसितिर्नाह वर्तवे यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥

सिन्धु॒र्न क्षोद॒: शिमी॑वाँ ऋघाय॒तो वृषे॑व॒ वध्रीँ॑र॒भि व॒ष्ट्योज॑सा । अ॒ग्नेरि॑व॒ प्रसि॑ति॒र्नाह॒ वर्त॑वे॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥

síndhur ná kṣódaḥ śimī́vān ṛghāyató vṛ́ṣeva vádhrīm̐r abhí váṣṭy ójasā | agnér iva prá-sitir nā́ha vártave yaṃ-yáṃ yújaṃ kṛṇuté bráhmaṇas-pátiḥ ||

Like a river in flood, forceful, against the crooked adversary, he smites with power as a bull strikes down the bound restraints. Like Agni’s forward drive, there is no turning him back—he for whom Brahmaṇaspati makes every yoke-fellow power.

सिन्धुः॑ । न । क्षोदः॑ । शिमी॑ऽवान् । ऋ॒घा॒य॒तः । वृषा॑ऽइव । वध्री॑न् । अ॒भि । व॒ष्टि॒ । ओज॑सा । अ॒ग्नेःऽइ॑व । प्रऽसि॑तिः । न । अ॑ह । वर्त॑वे । यम्ऽय॑म् । युज॑म् । कृ॒णु॒ते । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ ॥सिन्धुः । न । क्षोदः । शिमीवान् । ऋघायतः । वृषाइव । वध्रीन् । अभि । वष्टि । ओजसा । अग्नेःइव । प्रसितिः । न । अह । वर्तवे । यम्यम् । युजम् । कृणुते । ब्रह्मणः । पतिः ॥sindhuḥ | na | kṣodaḥ | śimī-vān | ṛghāyataḥ | vṛṣāiva | vadhrīn | abhi | vaṣṭi | ojasā | agneḥ-iva | pra-sitiḥ | na | aha | vartave | yam-yam | yujam | kṛṇute | brahmaṇaḥ | patiḥ

सिन्धुःthe river/stream (Sindhu), the flood
सिन्धुः:
Kartā
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Root
क्षोदःa surge, agitation, rushing
क्षोदः:
Kartā (उपमान-कर्तृ/उपमेय-विशेषणभावे)
TypeNoun
Rootक्षोद (प्रातिपदिक)
शिमीवान्impetuous, forceful, vigorous
शिमीवान्:
Kartā (विशेषणम्) / संबन्धः
TypeAdjective
Rootशिमीवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
ऋघायतःof the hostile/evil-doer
ऋघायतः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (participle-like) / Noun (gen.)
Rootऋघाय (धातु/प्रातिपदिक-आधार; ‘ऋघाय’ = हिंस/द्रोह/दुष्टभाव)
वृषाa bull
वृषा:
Kartā (उपमान)
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वध्रीन्castrated animals/steers (lit. ‘gelded ones’)
वध्रीन्:
Karma
TypeNoun
Rootवध्री (प्रातिपदिक)
अभिtowards, against, upon
अभि:
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
वष्टिdrives/controls, presses upon
वष्टि:
Kriyā
TypeVerb
Rootवश् (धातु) / वष्टि (लट्)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
प्रसितिःimpulse, forward drive; (also) extension/spread
प्रसितिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
अहindeed, at all
अह:
TypeIndeclinable
Rootअह (निपात)
वर्तवेfor turning back; to be checked/turned
वर्तवे:
Sampradāna/प्रयोजन (purpose)
TypeNoun (infinitival dative)
Rootवर्तु (प्रातिपदिक; ‘वर्तु’ = turning/track) / √वृत् (भावार्थ)
यम्-यम्whomsoever, each (one) whom
यम्-यम्:
Karma (युजम्-विशेषणभावे)
TypePronoun
Rootय (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
युजम्an ally/associate; yoked one
युजम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootयुज् (प्रातिपदिक; ‘yoked/fit ally’)
कृणुतेmakes, fashions (for himself)
कृणुते:
Kriyā
TypeVerb
Rootकृ (धातु) / कृणुते (लट्)
ब्रह्मणःof prayer/sacred formulation
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (genitive) — तत्पुरुषे पूर्वपदम्
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)