HomeRig VedaMandala 2Sukta 21Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 2.21

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

अनानुदो वृषभो दोधतो वधो गम्भीर ऋष्वो असमष्टकाव्यः । रध्रचोदः श्नथनो वीळितस्पृथुरिन्द्रः सुयज्ञ उषसः स्वर्जनत् ॥

अ॒ना॒नु॒दो वृ॑ष॒भो दोध॑तो व॒धो ग॑म्भी॒र ऋ॒ष्वो अस॑मष्टकाव्यः । र॒ध्र॒चो॒दः श्नथ॑नो वीळि॒तस्पृ॒थुरिन्द्र॑: सुय॒ज्ञ उ॒षस॒: स्व॑र्जनत् ॥

anānudó vṛṣabhó dódhato vadhó gambhīrá ṛ́ṣvo asamaṣṭa-kāvyaḥ | radhra-codáḥ śnáthano vīḷitáspṛthur índraḥ su-yajñá uṣásaḥ svàr janat ||

Indra, who cannot be driven back, the bull; a deep and lofty power of smiting for the shaking adversary; unmatched in the inspired word; impelling the straight course, crushing resistance, wide and far-reaching—he brought forth the luminous world for the Dawns.

अ॒न॒नु॒ऽदः । वृ॒ष॒भः । दोध॑तः । व॒धः । ग॒म्भी॒रः । ऋ॒ष्वः । अस॑मष्टऽकाव्यः । र॒ध्र॒ऽचो॒दः । श्नथ॑नः । वी॒ळि॒तः । पृ॒थुः । इन्द्रः॑ । सु॒ऽय॒ज्ञः । उ॒षसः॑ । स्वः॑ । ज॒न॒त् ॥अननुदः । वृषभः । दोधतः । वधः । गम्भीरः । ऋष्वः । असमष्टकाव्यः । रध्रचोदः । श्नथनः । वीळितः । पृथुः । इन्द्रः । सुयज्ञः । उषसः । स्वः । जनत् ॥ananu-daḥ | vṛṣabhaḥ | dodhataḥ | vadhaḥ | gambhīraḥ | ṛṣvaḥ | asamaṣṭa-kāvyaḥ | radhra-codaḥ | śnathanaḥ | vīḷitaḥ | pṛthuḥ | indraḥ | su-yajñaḥ | uṣasaḥ | svaḥ | janat

अ॒ना॒नु॒दःunyielding, not to be repelled
अ॒ना॒नु॒दः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअनानुद् (प्रातिपदिक; न-आनुद् ‘not-repelling/unyielding’)
वृषभःbull (mighty one)
वृषभः:
Kartā (इन्द्रः)
TypeNoun (used as epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक) < वृष्
दोधतःshaking, causing to tremble
दोधतः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (adjectival)
Rootदुध् (धातु) → दोधत् (वर्त. कृदन्त/प्र. कृदन्त) प्रत्यय -अत्
वधःslaying; slayer
वधः:
Kartā/विशेष्य (इन्द्रस्य ‘slayer’ अर्थे)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक) < वध्
गम्भीरःdeep, profound
गम्भीरः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootगम्भीर (प्रातिपदिक)
ऋष्वःlofty, great
ऋष्वः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऋष्व (प्रातिपदिक)
असमष्टकाव्यःnot (needing to be) hymned/poetically arranged; beyond composition
असमष्टकाव्यः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-समष्ट-काव्य (प्रातिपदिक; ‘not composed/arranged as a poem’)
रध्रचोदःimpeller against harm; driver away of injury
रध्रचोदः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootरध्र-चोद (प्रातिपदिक; रध्र ‘harm/defect’ + चोद ‘impeller’)
श्नथनःcrusher, breaker
श्नथनः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAgent-noun (adjectival)
Rootश्नथ् (धातु) → श्नथन (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘breaker’)
वीळितस्पृथुःbroad (in power) against the closed/fortified (places); wide-ranging
वीळितस्पृथुः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootवीळित-स्पृथु (प्रातिपदिक; वीळित ‘closed/fastened, stronghold’ + स्पृथु ‘broad’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुयज्ञःof good sacrifice; well-worshipped
सुयज्ञः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-यज्ञ (प्रातिपदिक; सु ‘good’ + यज्ञ ‘sacrifice’)
उषसःof Dawn
उषसः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
स्वःheaven; the light (of heaven)
स्वः:
Karma (लक्ष्य/प्राप्य-रूपेण)
TypeIndeclinable/Noun (Vedic)
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/नाम; ‘heaven, light’)
अजनत्generated, produced
अजनत्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) — लुङ् (अorist) 3 एकवचनम्