HomeRig VedaMandala 2Sukta 21Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 2.21

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

सत्रासाहो जनभक्षो जनंसहश्च्यवनो युध्मो अनु जोषमुक्षितः । वृतंचयः सहुरिर्विक्ष्वारित इन्द्रस्य वोचं प्र कृतानि वीर्या ॥

स॒त्रा॒सा॒हो ज॑नभ॒क्षो ज॑नंस॒हश्च्यव॑नो यु॒ध्मो अनु॒ जोष॑मुक्षि॒तः । वृ॒तं॒च॒यः सहु॑रिर्वि॒क्ष्वा॑रि॒त इन्द्र॑स्य वोचं॒ प्र कृ॒तानि॑ वी॒र्या॑ ॥

satrā́sāho janabhakṣó janaṃsaháś cyávanó yudhmó ánu jóṣam ukṣitáḥ | vṛtáṃcayáḥ sáhurir vikṣv ā́ritá índrasya vocaṃ prá kṛtā́ni vīryā́ ||

Ever-victorious, devourer of hostile multitudes, overpowerer of men, the mover, the fighter, he who grows by delight; he who piles up the right and smites, active among the clans—of Indra I proclaim the accomplished heroic powers.

स॒त्रा॒ऽस॒हः । ज॒न॒ऽभ॒क्षः । ज॒न॒म्ऽस॒हः । च्यव॑नः । यु॒ध्मः । अनु॑ । जोष॑म् । क्षि॒तः । वृ॒त॒म्ऽच॒यः । सहु॑रिः । वि॒क्षु । आ॒रि॒तः । इन्द्र॑स्य । वोच॑म् । प्र । कृ॒तानि॑ । वी॒र्या॑ ॥सत्रासहः । जनभक्षः । जनम्सहः । च्यवनः । युध्मः । अनु । जोषम् । क्षितः । वृतम्चयः । सहुरिः । विक्षु । आरितः । इन्द्रस्य । वोचम् । प्र । कृतानि । वीर्या ॥satrāsahaḥ | jana-bhakṣaḥ | janam-sahaḥ | cyavanaḥ | yudhmaḥ | anu | joṣam | kṣitaḥ | vṛtam-cayaḥ | sahuriḥ | vikṣu | āritaḥ | indrasya | vocam | pra | kṛtāni | vīryā

सत्रासाहःever-victorious, always conquering
सत्रासाहः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृसम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootसत्रा-साह (प्रातिपदिक; साह < √सह ‘to overcome, be strong’)
जनभक्षःdevourer of men/peoples
जनभक्षः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन-भक्ष (प्रातिपदिक; भक्ष < √भक्ष् ‘to eat, devour’)
जनंसहःoverpowering peoples
जनंसहः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजनं-सह (प्रातिपदिक; सह < √सह ‘to overpower/endure’)
च्यवनःthe dislodger, shaker
च्यवनः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootच्यवन (प्रातिपदिक; from √च्यु ‘to move, dislodge’)
युध्मःwarlike, battle-mighty
युध्मः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुध्म (प्रातिपदिक; from √युध् ‘to fight’)
अनुafter, according to
अनु:
(उपसर्ग/निपात; क्रियाविशेषणभावः)
TypeIndeclinable
Rootअनु
जोषम्pleasure, liking, will
जोषम्:
Karma (अनु + जोषम् = ‘according to pleasure/at will’ क्रियाविशेषणवत्)
TypeNoun
Rootजोष (प्रातिपदिक; from √जुष् ‘to enjoy, be pleased’)
उक्षितःgrown strong, invigorated
उक्षितः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउक्षित (कृदन्त; PPP from √उक्ष् ‘to sprinkle; to grow strong/fatten’)
वृतंचयःhe who heaps up/overcomes the obstruction (Vr̥tra-like barrier)
वृतंचयः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृतं-चय (प्रातिपदिक; चय < √चि ‘to pile up, gather’; वृतं = ‘enclosure/obstacle’ as first member)
सहुरिःthe mighty one, impetuous hero
सहुरिः:
Kartā (विशेषण)
TypeNoun (epithet)
Rootसहुरि (प्रातिपदिक; Vedic epithet, ‘mighty/impetuous’)
विक्ष्वारितःranging/assailing among the clans
विक्ष्वारितः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविक्षु-आरित (कृदन्त/समास; आरित < √ऋ ‘to go, attack’/‘to set in motion’; विक्षु = ‘among the clans/settlements’)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वःfor you; your
वः:
Sampradāna (युष्मभ्यं ‘for you’, स्तुत्यर्पणार्थे) / Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
वोचम्I proclaimed, I spoke
वोचम्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् ‘to speak’
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण; ‘forth’)
TypeIndeclinable
Rootप्र
कृतानिdeeds, things done
कृतानि:
Karma (वोचम्—what I proclaim)
TypeAdjective (used substantively)
Rootकृत (कृदन्त; PPP from √कृ ‘to do, make’)
वीर्याheroic powers, valorous exploits
वीर्या:
Karma (apposition to कृतानि)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)