HomeRig VedaMandala 2Sukta 19Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 2.19

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अस्य मन्दानो मध्वो वज्रहस्तोऽहिमिन्द्रो अर्णोवृतं वि वृश्चत् । प्र यद्वयो न स्वसराण्यच्छा प्रयांसि च नदीनां चक्रमन्त ॥

अ॒स्य म॑न्दा॒नो मध्वो॒ वज्र॑ह॒स्तोऽहि॒मिन्द्रो॑ अर्णो॒वृतं॒ वि वृ॑श्चत् । प्र यद्वयो॒ न स्वस॑रा॒ण्यच्छा॒ प्रयां॑सि च न॒दीनां॒ चक्र॑मन्त ॥

asyá mandānó mádhvo vájrahasto 'hím índro arṇóvṛtaṃ ví vṛścat | prá yád váyo ná svásarāṇy ácchā práyāṃsi ca nadī́nāṃ cákramanta ||

Rejoicing in this sweetness, Indra, the wielder of the thunder-force, cut apart the serpent who had covered the flood. Then, like birds to their own streams, the movements and forward rushes of the rivers set themselves in motion.

अ॒स्य । म॒न्दा॒नः । मध्वः॑ । वज्र॑ऽहस्तः । अहि॑म् । इन्द्रः॑ । अ॒र्णः॒ऽवृत॑म् । वि । वृ॒श्च॒त् । प्र । यत् । वयः॑ । न । स्वस॑राणि । अच्छ॑ । प्रयां॑सि । च॒ । न॒दीना॑म् । चक्र॑मन्त ॥अस्य । मन्दानः । मध्वः । वज्रहस्तः । अहिम् । इन्द्रः । अर्णःवृतम् । वि । वृश्चत् । प्र । यत् । वयः । न । स्वसराणि । अच्छ । प्रयांसि । च । नदीनाम् । चक्रमन्त ॥asya | mandānaḥ | madhvaḥ | vajra-hastaḥ | ahim | indraḥ | arṇaḥ-vṛtam | vi | vṛścat | pra | yat | vayaḥ | na | svasarāṇi | accha | prayāṃsi | ca | nadīnām | cakramanta

अस्यof this (one); of him
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मन्दानःrejoicing; exhilarated
मन्दानः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (Adjectival)
Rootमन्द् (धातु) → मन्दान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मध्वःof honey/sweet drink (soma)
मध्वः:
सम्बन्ध (genitive) / हेतुः (by reason of)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
वज्रहस्तःwhose hand holds the vajra
वज्रहस्तः:
कर्तृ (as subject-epithet)
TypeNoun (epithet)
Rootवज्र-हस्त (समास-प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्राय)
अहिम्the serpent (Vṛtra)
अहिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अर्णःthe flood; the waters
अर्णः:
कर्म (object of ‘released/let flow’ sense with following verb)
TypeNoun
Rootअर्णस्/अर्ण (प्रातिपदिक; ‘flood, wave, water’)
वृतम्the obstructing barrier; the enclosed (blockage)
वृतम्:
कर्म (object: ‘the obstructing/obstructed [thing]’)
TypeAdjective/Participle used substantively
Rootवृत (कृदन्त/प्रातिपदिक from √वृ ‘to cover, obstruct’)
विapart; asunder
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वृश्चत्he cut; he cleft
वृश्चत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृश्च् (छेदने)
प्रforth; forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यत्when; that which
यत्:
सम्बन्ध/अव्ययीभाव (clausal link)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयःa bird; (lit.) winged creature
वयः:
उपमान (in simile with ‘न’)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
like; as
:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
स्वसाराणिsisters
स्वसाराणि:
कर्म (those approached/attained)
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक) → स्वसार (स्त्री)
अच्छाtowards; straight to
अच्छा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्यय)
प्रforth
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यांसिpaths; courses; goings
यांसि:
कर्म
TypeNoun (action-noun/participle used substantively)
Root√या (गत्यर्थे) → यांस्/यांसि (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘going’)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
नदीनाम्of the rivers
नदीनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
चक्रमन्तthey strode/moved; they set in motion
चक्रमन्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (गत्यर्थे) with preverb चक्/चक्र- (reduplicated aorist base)