HomeRig VedaMandala 2Sukta 18Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 2.18

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra (hymn context) with strong Agni/Hotar functional imagery
Chandas: Triṣṭubh (probable)

सास्मा अरं प्रथमं स द्वितीयमुतो तृतीयं मनुषः स होता । अन्यस्या गर्भमन्य ऊ जनन्त सो अन्येभिः सचते जेन्यो वृषा ॥

सास्मा॒ अरं॑ प्रथ॒मं स द्वि॒तीय॑मु॒तो तृ॒तीयं॒ मनु॑ष॒: स होता॑ । अ॒न्यस्या॒ गर्भ॑म॒न्य ऊ॑ जनन्त॒ सो अ॒न्येभि॑: सचते॒ जेन्यो॒ वृषा॑ ॥

sā́smā áraṃ prathamáṃ sá dvitī́yam utó tṛtī́yaṃ mánuṣaḥ sá hótā | anyásyā gárbham anyá ū́ jananta só anyébhiḥ sacate jényo vṛ́ṣā ||

He is fit for this first, he for the second, and also for the third: he is the human Hotar within. One begets the womb of another; and he, the noble Bull, consorts with the others—joining powers into a single working.

सः । अ॒स्मै॒ । अर॑म् । प्र॒थ॒मम् । सः । द्वि॒तीय॑म् । उ॒तो इति॑ । तृ॒तीय॑म् । मनु॑षः । सः । होता॑ । अ॒न्यस्याः॑ । गर्भ॑म् । अ॒न्ये । ऊँ॒ इति॑ । ज॒न॒न्त॒ । सः । अ॒न्येभिः॑ । स॒च॒ते॒ । जेन्यः॑ । वृषा॑ ॥सः । अस्मै । अरम् । प्रथमम् । सः । द्वितीयम् । उतो इति । तृतीयम् । मनुषः । सः । होता । अन्यस्याः । गर्भम् । अन्ये । ऊँ इति । जनन्त । सः । अन्येभिः । सचते । जेन्यः । वृषा ॥saḥ | asmai | aram | prathamam | saḥ | dvitīyam | uto iti | tṛtīyam | manuṣaḥ | saḥ | hotā | anyasyāḥ | garbham | anye | oṃ iti | jananta | saḥ | anyebhiḥ | sacate | jenyaḥ | vṛṣā

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अरम्fitly, duly, sufficiently
अरम्:
TypeIndeclinable
Rootअरम् (अव्यय)
प्रथमम्first(ly)
प्रथमम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
द्वितीयम्second(ly)
द्वितीयम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
तृतीयम्third(ly)
तृतीयम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
मनुषःof Manu / of man
मनुषः:
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक; ‘मनु’/‘मनुष्य’ परम्परा)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
होताHotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā (समानााधिकरणम् ‘सः’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
अन्यस्याःof another (female)
अन्यस्याः:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
गर्भम्womb, embryo
गर्भम्:
Karma
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अन्यःanother (male)
अन्यः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
indeed, just
:
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
जनन्तthey beget / generate
जनन्त:
TypeVerb
Root√जन् (जनि) ‘to beget, produce’
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
अन्येभिःwith others
अन्येभिः:
Karaṇa/सहकारक (सह ‘सचते’)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
सचतेassociates, keeps company
सचते:
TypeVerb
Root√सच् ‘to accompany, associate’
जेन्यःnoble, of good race
जेन्यः:
Kartā (समानााधिकरणम् ‘सः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootजेन्य (प्रातिपदिक; √जि/जन्य-सम्बन्धः ‘of noble/true stock’)
वृषाbull; virile one
वृषा:
Kartā (समानााधिकरणम् ‘सः’ इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)