HomeRig VedaMandala 2Sukta 15Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 2.15

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

सद्मेव प्राचो वि मिमाय मानैर्वज्रेण खान्यतृणन्नदीनाम् । वृथासृजत्पथिभिर्दीर्घयाथैः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥

सद्मे॑व॒ प्राचो॒ वि मि॑माय॒ मानै॒र्वज्रे॑ण॒ खान्य॑तृणन्न॒दीना॑म् । वृथा॑सृजत्प॒थिभि॑र्दीर्घया॒थैः सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार ॥

sadmeva prāco vi mimāya mānair vajreṇa khāny atṛṇan nadīnām | vṛthā sṛjat pathibhir dīrghayāthaiḥ somasya tā made indraś cakāra ||

As if laying out a dwelling, he measured out the forward spaces by measures; with the thunder-force he pierced open the channels of the rivers. He sent them forth along paths of long journey—these Indra accomplished in the ecstasy of Soma.

सद्म॑ऽइव । प्राचः॑ । वि । मि॒मा॒य॒ । मानैः॑ । वज्रे॑ण । खानि॑ । अ॒तृ॒ण॒त् । न॒दीना॑म् । वृथा॑ । अ॒सृ॒ज॒त् । प॒थिऽभिः॑ । दी॒र्घ॒ऽया॒थैः । सोम॑स्य । ता । मदे॑ । इन्द्रः॑ । च॒का॒र॒ ॥सद्मइव । प्राचः । वि । मिमाय । मानैः । वज्रेण । खानि । अतृणत् । नदीनाम् । वृथा । असृजत् । पथिभिः । दीर्घयाथैः । सोमस्य । ता । मदे । इन्द्रः । चकार ॥sadma-iva | prācaḥ | vi | mimāya | mānaiḥ | vajreṇa | khāni | atṛṇat | nadīnām | vṛthā | asṛjat | pathi-bhiḥ | dīrgha-yāthaiḥ | somasya | tā | made | indraḥ | cakāra

सद्मा(like) a dwelling/abode
सद्मा:
कर्म (उपमान-रूपेण) / क्रियाविशेषणवत्
TypeNoun
Rootसद्मन् (प्रातिपदिक) < √सद्/सीद् (to sit, settle) → ‘seat, abode’
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
प्राचःthe foreparts/fronts (forward spaces)
प्राचः:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्राच् (प्रातिपदिक) ‘eastern/forward’
विapart, asunder
वि:
TypePreverb
Rootवि
मिमायmeasured out
मिमाय:
क्रिया
TypeVerb
Root√मा (माने/मिमीते) ‘to measure’
मानैःwith measures/standards
मानैः:
करण
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) ‘measure, standard’
वज्रेणwith the thunderbolt
वज्रेण:
करण
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक) ‘thunderbolt’
खानिopenings/channels
खानि:
कर्म
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक) ‘hole, opening; channel’
अतृणत्he bored through / he cleft
अतृणत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√तृण्/तॄ (to pierce, bore through; to overcome) [Vedic]
नदीनाम्of the rivers
नदीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक) ‘river’
वृथाfreely, without obstruction; at will
वृथा:
TypeIndeclinable
Rootवृथा
असृजत्he released/let flow
असृजत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृज् (to let go, release, send forth)
पथिभिःby/through paths (courses)
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथि (प्रातिपदिक) ‘path, course’
दीर्घयाथैःwith long courses/long tracks
दीर्घयाथैः:
करण
TypeNoun
Rootदीर्घयाथ (प्रातिपदिक) ‘long course/long journey’ (दीर्घ + याथ) [Vedic compound]
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) ‘Soma’
तत्that (deed/that state)
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
मदेin (the) exhilaration
मदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक) ‘intoxication, exhilaration’
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चकारdid, accomplished
चकार:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (to do, make)