HomeRig VedaMandala 2Sukta 11Mantra 20
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Sukta 2.11

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely; hymn-level)

अस्य सुवानस्य मन्दिनस्त्रितस्य न्यर्बुदं वावृधानो अस्तः । अवर्तयत्सूर्यो न चक्रं भिनद्वलमिन्द्रो अङ्गिरस्वान् ॥

अ॒स्य सु॑वा॒नस्य॑ म॒न्दिन॑स्त्रि॒तस्य॒ न्यर्बु॑दं वावृधा॒नो अ॑स्तः । अव॑र्तय॒त्सूर्यो॒ न च॒क्रं भि॒नद्व॒लमिन्द्रो॒ अङ्गि॑रस्वान् ॥

asyá suvānáśya mandínaḥ tritásya ní arbudáṃ vāvṛdhānáḥ astaḥ | ávartayat sū́ryo ná cakráṃ bhínad válam índro áṅgirasvān ||

Of this Soma-pourer, the ecstasy-filled Trita, Indra, growing in power, cast down Arbuda. He set the wheel in motion like the Sun, and he broke Vala—Indra, companion of the Angirases—releasing the hidden light.

अ॒स्य । सु॒वा॒नस्य॑ । म॒न्दिनः॑ । त्रि॒तस्य॑ । नि । अर्बु॑दम् । व॒वृ॒धा॒नः । अ॒स्त॒रित्य॑स्तः । अव॑र्तयत् । सूर्यः॑ । न । च॒क्रम् । भि॒नत् । व॒लम् । इन्द्रः॑ । अङ्गि॑रस्वान् ॥अस्य । सुवानस्य । मन्दिनः । त्रितस्य । नि । अर्बुदम् । ववृधानः । अस्तरित्यस्तः । अवर्तयत् । सूर्यः । न । चक्रम् । भिनत् । वलम् । इन्द्रः । अङ्गिरस्वान् ॥asya | suvānasya | mandinaḥ | tritasya | ni | arbudam | vavṛdhānaḥ | astari tyastaḥ | avartayat | sūryaḥ | na | cakram | bhinat | valam | indraḥ | aṅgirasvān

अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
सुवानस्यof the pressing/producing (Soma)
सुवानस्य:
सम्बन्ध (qualifying genitive)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√सू (सवने/प्रसवे) → सुवान (कृदन्त, शतृ) आधार: सुवान-
मन्दिनःof the gladdening/joyous (one)
मन्दिनः:
सम्बन्ध (qualifier)
TypeAdjective
Rootमन्दिन्- (प्रातिपदिक; ‘मत्त/हर्षित/उत्साही’)
त्रितस्यof Trita
त्रितस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (Proper)
Rootत्रित- (देवनाम/प्रातिपदिक)
निdown, into
नि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
अर्बुदम्the Arbuda (demon/obstacle; name)
अर्बुदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्बुद- (प्रातिपदिक)
वावृधानःgrowing strong, increasing
वावृधानः:
कर्ता (कर्तृविशेषण)
TypeParticiple
Root√वृध् (वर्धने) → वावृधान (कृदन्त, क्त/कानच्-प्रकार; परस्मै/आत्मनेपदी प्रयोगानुसार) आधार: वावृधान-
अस्तःhome; into the house
अस्तः:
कर्म/अधिकारण (संदर्भानुसार: ‘to the home/into the house’)
TypeNoun
Rootअस्त- (प्रातिपदिक; ‘गृह/आवास’ अथवा ‘अस्त’ = ‘घर’)
अवर्तयत्he caused to turn; he set in motion
अवर्तयत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तने) caus. √वर्तय् → अवर्तयत्
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्ता (उपमान-कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)
like, as
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र- (प्रातिपदिक)
भिनत्he split, he broke
भिनत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भिद् (भेदने) → भिनत्
वलम्Vala (the enclosure/demon)
वलम्:
कर्म
TypeNoun (Proper)
Rootवल- (प्रातिपदिक; ‘वल’ नाम असुर/आवरण)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता
TypeNoun (Deity)
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वान्possessing the Aṅgirases; accompanied by the Aṅgirases
अङ्गिरस्वान्:
कर्ता (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective (Possessive)
Rootअङ्गिरस्- (ऋषि-प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्/वतुप्) → अङ्गिरस्वत्/अङ्गिरस्वान्