HomeRig VedaMandala 10Sukta 92Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.92

Devata: Maruts/Rudras with Varuṇa-Mitra-Aryaman-Indra (Āditya + Indra complex)

क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥

क्रा॒णा रु॒द्रा म॒रुतो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टयो दि॒वः श्ये॒नासो॒ असु॑रस्य नी॒ळय॑: । तेभि॑श्चष्टे॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मेन्द्रो॑ दे॒वेभि॑रर्व॒शेभि॒रर्व॑शः ॥

krāṇā́ rudrā́ marúto viśvákṛṣṭayo diváḥ śyénāso ásurasya nīḷáyaḥ | tébhiś caṣṭe váruṇo mitró aryaméndro devébhir arvaśébhir árvaśaḥ ||

The strong Rudras, the Maruts of all the peoples, the heaven’s hawks, the dwelling powers of the Asura—by them Varuṇa beholds, Mitra, Aryaman, Indra; by the gods, by the swift ones, ever swift.

क्रा॒णाः । रु॒द्राः । म॒रुतः॑ । वि॒श्वऽकृ॑ष्टयः । दि॒वः । श्ये॒नासः॑ । असु॑रस्य । नी॒ळयः॑ । तेभिः॑ । च॒ष्टे॒ । वरु॑णः । मि॒त्रः । अ॒र्य॒मा । इन्द्रः॑ । दे॒वेभिः॑ । अ॒र्व॒शेभिः । अर्व॑शः ॥क्राणाः । रुद्राः । मरुतः । विश्वकृष्टयः । दिवः । श्येनासः । असुरस्य । नीळयः । तेभिः । चष्टे । वरुणः । मित्रः । अर्यमा । इन्द्रः । देवेभिः । अर्वशेभिः । अर्वशः ॥krāṇāḥ | rudrāḥ | marutaḥ | viśva-kṛṣṭayaḥ | divaḥ | śyenāsaḥ | asurasya | nīḷayaḥ | tebhiḥ | caṣṭe | varuṇaḥ | mitraḥ | aryamā | indraḥ | devebhiḥ | arvaśebhiḥ | arvaśaḥ

क्राणाdoing, accomplishing; active/mighty
क्राणा:
Kartā (with following subject-group)
TypeAdjective (participial)
Rootक्रा (√क्रा/√कॄ ‘to do, make’; here as kṛdanta from √कृ) / प्रातिपदिक: क्राण-
रुद्राःthe Rudras
रुद्राः:
Kartā
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
विश्वकृष्टयःall the peoples
विश्वकृष्टयः:
Kartā (in apposition)
TypeNoun
Rootविश्व-कृष्टि (प्रातिपदिक; ‘all’ + ‘peoples/communities’)
दिवःof heaven
दिवः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
श्येनासःhawks; swift ones
श्येनासः:
Kartā (appositional epithet)
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
असुरस्यof the Asura (lordly one)
असुरस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
नीळयःabodes; resting-places
नीळयः:
Kartā (predicate/apposition)
TypeNoun
Rootनीळय (प्रातिपदिक; ‘resting-place, abode, nest’)
तेभिःwith them
तेभिः:
Karaṇa (instrumental: ‘with/by them’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
चष्टेbeholds; observes; declares
चष्टे:
Kriyā (verbal action)
TypeVerb
Root√चक्ष् (चष्टे) ‘to see, behold, observe, proclaim’
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
मित्रःMitra
मित्रः:
Kartā (co-subject)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
Kartā (co-subject)
TypeNoun
Rootअर्यमन् (प्रातिपदिक; nom. sg. अर्यमा)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (co-subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
देवेभिःwith the gods
देवेभिः:
Karaṇa (instrumental: ‘with the gods’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अर्वशेभिःwith the swift ones; with the coursers
अर्वशेभिः:
Karaṇa (instrumental, in coordination)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootअर्वश (प्रातिपदिक; ‘swift/steed-like’; Vedic epithet)
अर्वशःswift—swift (very swift)
अर्वशः:
Viśeṣaṇa/Upamā (epithetic reiteration)
TypeAdjective (indeclinable-like repetition as epithet)
Rootअर्वश (प्रातिपदिक)