HomeRig VedaMandala 10Sukta 92Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.92

Devata: Primarily Agni and allied fierce powers (ghorāsaḥ; possibly Maruts) in the context of overcoming the Paṇi (withholding darkness)

बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥

बळ॑स्य नी॒था वि प॒णेश्च॑ मन्महे व॒या अ॑स्य॒ प्रहु॑ता आसु॒रत्त॑वे । य॒दा घो॒रासो॑ अमृत॒त्वमाश॒तादिज्जन॑स्य॒ दैव्य॑स्य चर्किरन् ॥

báḷasya nīthā́ ví paṇéś ca manmahe vayā́ asya práhutā ā́sūr áttave | yadā́ ghórāso amṛtatvám ā́śatā́d íj jánasya daívyasya carkiran ||

We ponder the leadings of his strength, and the breaking open of the Paṇi; his birds (swift powers) were sent forth to devour. When the terrible ones reached immortality, then indeed they made the divine race resound with their cry of victory.

बट् । अ॒स्य॒ । नी॒था । वि । प॒णेः । च॒ । म॒न्म॒हे॒ । व॒याः । अ॒स्य॒ । प्रऽहु॑ताः । आ॒सुः॒ । अत्त॑वे । य॒दा । घो॒रासः॑ । अ॒मृ॒त॒ऽत्वम् । आश॑त । आत् । इत् । जन॑स्य । दैव्य॑स्य । च॒र्कि॒र॒न् ॥बट् । अस्य । नीथा । वि । पणेः । च । मन्महे । वयाः । अस्य । प्रहुताः । आसुः । अत्तवे । यदा । घोरासः । अमृतत्वम् । आशत । आत् । इत् । जनस्य । दैव्यस्य । चर्किरन् ॥baṭ | asya | nīthā | vi | paṇeḥ | ca | manmahe | vayāḥ | asya | pra-hutāḥ | āsuḥ | attave | yadā | ghorāsaḥ | amṛta-tvam | āśata | āt | it | janasya | daivyasya | carkiran

बळस्यof strength / of might
बळस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootबळ (प्रातिपदिक)
नीथाःleadings, guidances, conducts
नीथाः:
कर्तृ/विषय (प्रथमा)
TypeNoun
Rootनीथा (प्रातिपदिक; √नी ‘ने’ से भाव/कृदन्त-आधार)
विapart, forth, distinctly
वि:
क्रियाविशेषण (उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
पणेश्चand of the Paṇi (miser/demon)
पणेश्च:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
मन्महेwe think, we consider
मन्महे:
क्रिया
TypeVerb
Root√मन् (मन्यते/मन ‘to think, deem’)
वयाःvital powers, energies (vigours)
वयाः:
कर्म/विषय (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this (of this one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रहुताःwell-invoked, duly called upon
प्रहुताः:
कर्तृ/विशेषण (प्रथमा)
TypeParticiple/Adjective
Rootप्र-√हु (हवते/जुहोति ‘to offer, invoke’) → प्रहूत (कृदन्त)
आसुरत्तवेfor (his) asura-might / lordly power
आसुरत्तवे:
सम्प्रदान (चतुर्थी)
TypeNoun
Rootआसुरत्त्व (प्रातिपदिक; ‘asura-hood, lordly power’)
यदाwhen
यदा:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
घोरासःthe terrible ones
घोरासः:
कर्तृ (प्रथमा)
TypeAdjective (used substantively)
Rootघोर (प्रातिपदिक)
अमृतत्वम्immortality
अमृतत्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमृतत्व (प्रातिपदिक)
आशतthey attained / reached
आशत:
क्रिया
TypeVerb
Root√अश् (अश्नोति/अश् ‘to reach, attain’)
आत्then, thereupon
आत्:
सम्बन्ध/निपातार्थ
TypeIndeclinable
Rootआत् (अव्यय/निपात)
इत्indeed, just
इत्:
निपातार्थ (एव/नूनम्-बल)
TypeIndeclinable
Rootइत् (अव्यय/निपात)
जनस्यof the people / of mankind
जनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
दैव्यस्यof the divine
दैव्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चर्किरन्they made/produced; they fashioned (repeatedly/strongly)
चर्किरन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करोति ‘to do, make’) → चर्किर् (वेदिक-रूप; तीव्र/आवृत्ति-प्रयोग)