HomeRig VedaMandala 10Sukta 90Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.90

Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (variable)
Devata: Puruṣa (as havis) and the Devas (as sacrificers)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः ॥

yát púruṣeṇa havíṣā devā́ yajñám atanvata | vasantó asyāsīd ā́jyaṃ grī́ṣma idhmáḥ śarád dhavíḥ ||

When the gods extended the sacrifice with Purusha as the offering, Spring became his ghee, Summer his fuel, Autumn his oblation: the whole rhythm of time is taken as the means for the inner offering by which consciousness is transformed.

यत् । पुरु॑षेण । ह॒विषा॑ । दे॒वाः । य॒ज्ञम् । अत॑न्वत । व॒स॒न्तः । अ॒स्य॒ । आ॒सी॒त् । आज्य॑म् । ग्री॒ष्मः । इ॒द्मः । श॒रत् । ह॒विः ॥यत् । पुरुषेण । हविषा । देवाः । यज्ञम् । अतन्वत । वसन्तः । अस्य । आसीत् । आज्यम् । ग्रीष्मः । इद्मः । शरत् । हविः ॥yat | puruṣeṇa | haviṣā | devāḥ | yajñam | atanvata | vasantaḥ | asya | āsīt | ājyam | grīṣmaḥ | idmaḥ | śarat | haviḥ

यत्which/that (by which/when)
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय-निर्देशक (relative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरुषेणwith/by the Puruṣa
पुरुषेण:
करण
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
हविषाwith the oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अतन्वतthey spread/extended (performed)
अतन्वत:
क्रिया
TypeVerb
Root√तन् (तनूकरणे/विस्तारे)
वसन्तःspring
वसन्तः:
कर्तृ/विधेय-नाम (आसीत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
अस्यof it/of him
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भुवि/सत्तायाम्)
आज्यम्ghee (clarified butter)
आज्यम्:
विधेय (आसीत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक; √अञ्ज् ‘to anoint’ → clarified butter)
ग्रीष्मःsummer
ग्रीष्मः:
कर्तृ/विधेय-नाम (आसीत् इत्यस्य, ellipsis)
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
इध्मःfuel (firewood)
इध्मः:
विधेय (आसीत् इत्यस्य, ellipsis)
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक)
शरद्autumn
शरद्:
कर्तृ/विधेय-नाम (आसीत् इत्यस्य, ellipsis)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
विधेय (आसीत् इत्यस्य, ellipsis)
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)