HomeRig VedaMandala 10Sukta 90Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 10.90

Rishi: Nārāyaṇa (traditional later attribution)
Devata: Puruṣa
Chandas: Triṣṭubh (traditional)

सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम् ॥

स॒प्तास्या॑सन्परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिध॑: कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न्पुरु॑षं प॒शुम् ॥

saptā́syāsan paridháyas tríḥ sapta samídhaḥ kṛtā́ḥ | devā́ yád yajñáṃ tanvānā́ abádhnan púruṣaṃ paśúm ||

Seven were the enclosing measures, and thrice seven the fuel-sticks were made ready; when the gods were extending the sacrifice, they bound the Purusha as the offering-animal—meaning the whole being was held steady for transformation in the Fire.

स॒प्त । अ॒स्य॒ । आ॒स॒न् । प॒रि॒ऽधयः॑ । त्रिः । स॒प्त । स॒म्ऽइधः॑ । कृ॒ताः । दे॒वाः । यत् । य॒ज्ञम् । त॒न्वा॒नाः । अब॑ध्नन् । पुरु॑षम् । प॒शुम् ॥सप्त । अस्य । आसन् । परिधयः । त्रिः । सप्त । सम्इधः । कृताः । देवाः । यत् । यज्ञम् । तन्वानाः । अबध्नन् । पुरुषम् । पशुम् ॥sapta | asya | āsan | pari-dhayaḥ | triḥ | sapta | sam-idhaḥ | kṛtāḥ | devāḥ | yat | yajñam | tanvānāḥ | abadhnan | puruṣam | paśum

सप्तseven
सप्त:
विशेषण (परिधयः) / संख्या-निर्देश
TypeAdjective/Numeral
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी): ‘of him/its’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
अस्ति-क्रिया (विधेय)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
परिधयःenclosing sticks / altar-enclosures (paridhis)
परिधयः:
कर्तृ/विषय (आसन्)
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
क्रिया-विशेषण (संख्या/आवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (अव्यय/संख्या)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (समिधः) / संख्या-निर्देश
TypeAdjective/Numeral
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
समिधःkindling-sticks / fuel-sticks
समिधः:
कर्तृ/विषय (कृताः)
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
कृताःwere made/prepared
कृताः:
विधेय-विशेषण (समिधः) / परिणाम
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ (अबध्नन्)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यत्when/that (which)
यत्:
सम्बन्ध/काल-निर्देश (यदा-भाव)
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म (तन्वानाः) / कर्म (यज्ञ-क्रिया)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
तन्वानाःspreading/performing (the sacrifice)
तन्वानाः:
कर्तृ-विशेषण (देवाः): ‘performing/spreading’
TypeParticiple
Rootतन् (धातु) → तन्वान (कृदन्त)
अबध्नन्they bound
अबध्नन्:
क्रिया; कर्तृ: देवाः, कर्म: पुरुषम्
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) उपसर्ग: आ-
पुरुषम्the Puruṣa (Cosmic Person)
पुरुषम्:
कर्म (अबध्नन्)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
पशुम्(as) the sacrificial animal/victim
पशुम्:
कर्मसमानाधिकरण/अपादेय-विशेषण (पुरुषम्): ‘as the victim’
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)