HomeRig VedaMandala 10Sukta 90Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 10.90

Rishi: Nārāyaṇa (traditional later attribution)
Devata: Puruṣa
Chandas: Triṣṭubh (traditional)

नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयन् ॥

नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षं शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिश॒: श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ अ॑कल्पयन् ॥

nā́bhyā āsīd antárikṣaṃ śīrṣṇó dyáuḥ sám avartata | padbhyā́ṃ bhū́mir díśaḥ śrótrāt tathā́ lokā́ṃ akalpayan ||

From the navel arose the mid-world—the field of life and movement; from the head the heaven came into ordered being. From the feet the Earth was founded; from the ear the directions—thus they fashioned the worlds, setting the soul’s habitation in a measured order.

नाभ्याः॑ । आ॒सी॒त् । अ॒न्तरि॑क्षम् । शी॒र्ष्णः । द्यौः । सम् । अ॒व॒र्त॒त॒ । प॒त्ऽभ्याम् । भूमिः॑ । दिशः॑ । श्रोत्रा॑त् । तथा॑ । लो॒कान् । अ॒क॒ल्प॒य॒न् ॥नाभ्याः । आसीत् । अन्तरिक्षम् । शीर्ष्णः । द्यौः । सम् । अवर्तत । पत्भ्याम् । भूमिः । दिशः । श्रोत्रात् । तथा । लोकान् । अकल्पयन् ॥nābhyāḥ | āsīt | antarikṣam | śīrṣṇaḥ | dyauḥ | sam | avartata | pat-bhyām | bhūmiḥ | diśaḥ | śrotrāt | tathā | lokān | akalpayan

नाभ्याःfrom the navel
नाभ्याः:
अपादान
TypeNoun
Rootनाभि- (प्रातिपदिक)
आसीत्came to be / was
आसीत्:
(अकर्तृक/सम्बन्ध) अस्ति-क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
अन्तरिक्षम्the mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्तृ (आसीत् इत्यस्य कर्तृ/विषय)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)
शीर्ष्णःfrom the head
शीर्ष्णः:
अपादान
TypeNoun
Rootशीर्षन्- (प्रातिपदिक)
द्यौःthe sky, heaven
द्यौः:
कर्तृ (समवर्तत इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्यौ- (प्रातिपदिक)
सम्-अवर्ततarose / came into being
सम्-अवर्तत:
(अकर्तृक/सम्बन्ध) उत्पत्ति-क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तने) उपसर्गः सम् + अव
पद्भ्याम्from the two feet
पद्भ्याम्:
अपादान (उत्पत्त्यर्थे ‘from’)
TypeNoun
Rootपद्- (प्रातिपदिक)
भूमिःthe earth
भूमिः:
कर्तृ (समवर्तत इत्यस्य, अध्याहृतम्)
TypeNoun
Rootभूमि- (प्रातिपदिक)
दिशःthe directions (quarters)
दिशः:
कर्तृ (अकल्पयन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिश्- (प्रातिपदिक)
श्रोत्रात्from the ear
श्रोत्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootश्रोत्र- (प्रातिपदिक)
तथाthus, in that manner
तथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
लोकान्the worlds
लोकान्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक- (प्रातिपदिक)
अकल्पयन्they fashioned / arranged
अकल्पयन्:
कर्तृ (दिशः)
TypeVerb
Root√कॢप् (कल्पने/समर्थने)