HomeRig VedaMandala 10Sukta 90Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.90

Rishi: Nārāyaṇa (traditional later attribution)
Devata: Puruṣa (with emanated Devatās: Candramas, Sūrya, Indra, Agni, Vāyu)
Chandas: Triṣṭubh (traditional)

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥

च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षो॒: सूर्यो॑ अजायत । मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥

candramā́ mánaso jātáś cakṣóḥ sū́ryo ajāyata | múkhād índraś cāgníś ca prāṇā́d vāyúr ajāyata ||

The Moon was born from the Mind—its reflective and measuring light; from the Eye was born the Sun—the seeing that reveals truth. From the Mouth came Indra and Agni—the victorious force and the transforming will; from the Breath arose Vāyu—the life-current that carries the movement of being.

च॒न्द्रमा॑ । मन॑सः । जा॒तः । चक्षोः॑ । सूर्यः॑ । अ॒जा॒य॒त॒ । मुखा॑त् । इन्द्रः॑ । च॒ । अ॒ग्निः । च॒ । प्रा॒णात् । वा॒युः । अ॒जा॒य॒त॒ ॥चन्द्रमा । मनसः । जातः । चक्षोः । सूर्यः । अजायत । मुखात् । इन्द्रः । च । अग्निः । च । प्राणात् । वायुः । अजायत ॥candramā | manasaḥ | jātaḥ | cakṣoḥ | sūryaḥ | ajāyata | mukhāt | indraḥ | ca | agni ḥ | ca | prāṇāt | vāyuḥ | ajāyata

चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक) / चन्द्र (विशेषण-आधार)
मनसःfrom (the) mind
मनसः:
अपादान (जन्य-आधारः) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जातःborn, arisen
जातः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Root√जन् (जायते) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चक्षोःfrom the eye
चक्षोः:
अपादान (जन्य-आधारः) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अजायतwas born / arose
अजायत:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जायते)
मुखात्from the mouth
मुखात्:
अपादान
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
प्राणात्from the breath (life-breath)
प्राणात्:
अपादान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
वायुःVāyu (Wind)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
अजायतwas born / arose
अजायत:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जायते)