Mantra 2
Sukta 10.9
Rishi: Sindhudvīpa Āmbara
Devata: Āpaḥ
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
यो वः शिवतमो रसस्तस्य भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥
Samhita Patha (IAST)
यो व॑: शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह न॑: । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तर॑: ॥
Transliteration
yó vaḥ śivátamo rásas tásya bhājayatehá naḥ | uśatī́r iva mātáraḥ ||
Translation
That most auspicious essence of yours—share it here with us, O Mothers, as eager mothers give of themselves.
Padapatha (Word Analysis)
यः । वः॒ । शि॒वऽत॑मः । रसः॑ । तस्य॑ । भा॒ज॒य॒त॒ । इ॒ह । नः॒ । उ॒श॒तीःऽइ॑व । मा॒तरः॑ ॥यः । वः । शिवतमः । रसः । तस्य । भाजयत । इह । नः । उशतीःइव । मातरः ॥yaḥ | vaḥ | śiva-tamaḥ | rasaḥ | tasya | bhājayata | iha | naḥ | uśatīḥ-iva | mātaraḥ
Word by Word
यःwho/which
यः:
Kartā (सम्बन्धवाचकः—यः … सः) / विशेष्य-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःof you / for you
वः:
Sampradāna/सम्बन्धः (युष्माकम् ‘of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिवतमःmost auspicious
शिवतमः:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootशिव- (प्रातिपदिक) + -तम (अतिशयार्थक-प्रत्ययः)
रसःsap, juice, essence
रसः:
Kartā (यः रसः …) / विषयः
TypeNoun
Rootरस- (प्रातिपदिक)
तस्यof that / of it
तस्य:
सम्बन्धः (genitive: ‘of that/its’)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भाजयतेapportions, causes (us) to share
भाजयते:
Kriyā (मुख्यक्रिया); कर्म-प्रदानार्थकः ‘to cause to share/portion out’
TypeVerb
Rootभज् (धातु) → causative stem भाजय-
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (देश/सन्दर्भः)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
नःto us / for us
नः:
Sampradāna (प्राप्त्यर्थः—‘to/for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उशतीःdesiring, eager
उशतीः:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective (participle used adjectivally)
Rootउशत् (वर्तमान-कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; √वश्/उश् ‘to desire, wish’)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशकः (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
मातरःmothers
मातरः:
Kartā (उशतीः … मातरः—‘mothers’ as the compared agents) / उपमेय-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)