HomeRig VedaMandala 10Sukta 81Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.81

Rishi: Viśvakarman hymn tradition (to be confirmed).
Devata: Viśvakarman
Chandas: Trishtubh (likely; needs verification)

या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥

या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधावः स्व॒यं य॑जस्व त॒न्वं॑ वृधा॒नः ॥

yā́ te dhā́māni paramā́ṇi yā́vamā yā́ madhyamā́ viśva-karman nutémā́ | śíkṣā sákhibhyo havíṣi svadhāvaḥ svayáṃ yajasva tanvàṃ vṛdhānáḥ ||

O Viśvakarman, whatever thy highest seats, thy lowest, and thy middle—teach these to the comrades in the offering, O self-powered one. Do thou thyself sacrifice, increasing thy body of manifestation, so that the work may be fulfilled in us.

या । ते॒ । धामा॑नि । प॒र॒माणि॑ । या । अ॒व॒मा । या । म॒ध्य॒मा । वि॒श्व॒ऽक॒र्म॒न् । उ॒त । इ॒मा । शिक्ष॑ । सखि॑ऽभ्यः । ह॒विषि॑ । स्व॒धा॒ऽवः॒ । स्व॒यम् । य॒ज॒स्व॒ । त॒न्व॑म् । वृ॒धा॒नः ॥या । ते । धामानि । परमाणि । या । अवमा । या । मध्यमा । विश्वकर्मन् । उत । इमा । शिक्ष । सखिभ्यः । हविषि । स्वधावः । स्वयम् । यजस्व । तन्वम् । वृधानः ॥yā | te | dhāmāni | paramāṇi | yā | avamā | yā | madhyamā | viśva-karman | uta | imā | śikṣa | sakhi-bhyaḥ | haviṣi | svadhāvaḥ | svayam | yajasva | tanvam | vṛdhānaḥ

याःwhich (those)
याः:
Kartā (विशेष्य-सम्बन्धः ‘धामानि’ इति) / Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Genitive: possessor)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → तद्-रूप ‘ते’
धामानिabodes; ordinances; stations
धामानि:
Karma/Viṣaya (याः… इति विशेष्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
TypeNoun
Rootधामन् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
परमाणिhighest; supreme
परमाणि:
विशेषण (धामानि-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपरम (विशेषण-प्रातिपदिक)
यावमाःlower; lesser
यावमाः:
विशेषण (धामानि-सम्बद्धः)
TypeAdjective
Rootयावम (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘युवा/अवर’ इत्यर्थे ‘lower/younger’)
याःwhich
याः:
Kartā/Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् → या-
मध्यमाःmiddle
मध्यमाः:
विशेषण (धामानि-सम्बद्धः)
TypeAdjective
Rootमध्यम (विशेषण-प्रातिपदिक)
विश्वकर्मन्O Viśvakarman
विश्वकर्मन्:
सम्बोधन (Vocative)
TypeNoun (proper)
Rootविश्वकर्मन् (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक; देवता-नाम)
उतand; also
उत:
समुच्चय/अन्वय-निपात
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात/अव्यय)
इमाःthese
इमाः:
Kartā/Viṣaya (याः… इमाः—समुच्चयः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → इमा-
शिक्षteach; instruct
शिक्ष:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootशिक्ष् (धातु; ‘to teach, instruct’)
सखिभ्यःto the friends
सखिभ्यः:
Sampradāna (recipient)
TypeNoun
Rootसखि (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)
हविषिin the oblation
हविषि:
Adhikaraṇa (locative: in/at the oblation)
TypeNoun
Rootहविस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
स्वधावःO possessor of svadhā (inherent power/ritual potency)
स्वधावः:
सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootस्वधा (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) + वस्/वत्-प्रत्यय (बहुव्रीहि/तद्धित-विशेषण: ‘having svadhā’)
स्वयम्yourself
स्वयम्:
क्रिया-विशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
यजस्वsacrifice; worship
यजस्व:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootयज् (धातु; ‘to sacrifice, worship’)
तन्वम्(your) body; self
तन्वम्:
Karma (object)
TypeNoun
Rootतनू (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘body, self’)
वृधानःgrowing; increasing; prospering
वृधानः:
Kartā-विशेषण (यजस्व इत्यस्य कर्तुः)
TypeParticiple
Rootवृध् (धातु; ‘to grow, increase’) → वर्तमान-कृदन्त ‘वृधान’