HomeRig VedaMandala 10Sukta 75Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 10.75

Rishi: Sindhukṣit Praiyamedha
Devata: Sindhu
Chandas: Trishtubh

ऋजीत्येनी रुशती महित्वा परि ज्रयांसि भरते रजांसि । अदब्धा सिन्धुरपसामपस्तमाश्वा न चित्रा वपुषीव दर्शता ॥

ऋजी॒त्येनी॒ रुश॑ती महि॒त्वा परि॒ ज्रयां॑सि भरते॒ रजां॑सि । अद॑ब्धा॒ सिन्धु॑र॒पसा॑म॒पस्त॒माश्वा॒ न चि॒त्रा वपु॑षीव दर्श॒ता ॥

ṛjīty énī rúśatī mahitvā́ pári jráyāṃsi bharate rájāṃsi | adábdhā síndhur apásām apástamā́śvā́ na citrā́ vápūṣīva darśatā́ ||

Straight-moving, impetuous, shining in her greatness, Sindhu bears around her the far-stretching spaces. Unhurt and unconquered, most active among the active powers, she is visible in a wondrous form like bright steeds: so may the luminous force in us move irresistibly through the fields of consciousness.

ऋजी॑ती । एनी॑ । रुश॑ती । म॒हि॒ऽत्वा । परि॑ । ज्रयां॑सि । भ॒र॒ते॒ । रजां॑सि । अद॑ब्धा । सिन्धुः॑ । अ॒पसा॑म् । अ॒पःऽत॑मा । अश्वा॑ । न । चि॒त्रा । वपु॑षीऽइव । द॒र्श॒ता ॥ऋजीती । एनी । रुशती । महित्वा । परि । ज्रयांसि । भरते । रजांसि । अदब्धा । सिन्धुः । अपसाम् । अपःतमा । अश्वा । न । चित्रा । वपुषीइव । दर्शता ॥ṛjītī | enī | ruśatī | mahi-tvā | pari | jrayāṃsi | bharate | rajāṃsi | adabdhā | sindhuḥ | apasām | apaḥ-tamā | aśvā | na | citrā | vapuṣī-iva | darśatā

ऋजीत्येनीhaving straight/true-going course; swift/impetuous (as a river)
ऋजीत्येनी:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootऋजीति- (प्रातिपदिक, ‘ऋजि/ऋजु’ + ‘इति’ > ‘ऋजीति’), एनी- (प्रातिपदिक) समासः
रुशतीshining, bright
रुशती:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootरुशत्- (प्रातिपदिक; √रुश्/रुच् ‘दीप्तौ’ से ‘रुशत्’ ‘shining’)
महित्वाby (her) greatness, through majesty
महित्वा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहि- (प्रातिपदिक) → महित्व- (भाव-नाम), तृतीया
परिaround, all about
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
ज्रयांसिdecays, worn-out things (signs of age)
ज्रयांसि:
Karma
TypeNoun
Rootज्रयस्- (प्रातिपदिक; ‘ज्रयस्’ = ‘old age/decay’, बहुवचन-रूप)
भरतेshe bears/carries, brings along
भरते:
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
रजांसिregions/spaces; (also) dust/mists (here: expanses/realms)
रजांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरजस्- (प्रातिपदिक)
अदब्धाunharmed, unassailable, not deceived
अदब्धा:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-दब्ध- (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक ‘दब्ध’ < √दभ् ‘हिंसायाम्/दम्भे’ ‘to harm/deceive’)
सिन्धुःthe River (Sindhu), the stream
सिन्धुः:
Kartā
TypeNoun
Rootसिन्धु- (प्रातिपदिक)
अपसाम्of the waters
अपसाम्:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप्/अपस्- (प्रातिपदिक; ‘waters, work’—here ‘waters’)
अपस्तमम्the most active/most effective (among) the waters
अपस्तमम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअपस्- (प्रातिपदिक) + तमप् (तम-प्रत्यय; अतिशयार्थे)
आश्वाःswift like a horse
आश्वाः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootआश्व- (प्रातिपदिक; ‘horse-like, swift’)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय; उपमा)
चित्राvariegated, wondrous, bright
चित्रा:
Kartā/Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
वपुषीtwo forms/appearances
वपुषी:
Kartā (उपमान-निर्देशे)
TypeNoun
Rootवपुस्- (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय; उपमा)
दर्शताlovely to see, beautiful
दर्शता:
Kartā/Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootदर्शत- (प्रातिपदिक; √दृश् ‘दर्शन’ से ‘दर्शत’ ‘visible, lovely’)