HomeRig VedaMandala 10Sukta 75Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.75

Rishi: Sindhukṣit Praiyamedha (traditional attribution for RV 10.75)
Devata: Sindhu / Nadyaḥ
Chandas: Trishtubh

तृष्टामया प्रथमं यातवे सजूः सुसर्त्वा रसया श्वेत्या त्या । त्वं सिन्धो कुभया गोमतीं क्रुमुं मेहत्न्वा सरथं याभिरीयसे ॥

तृ॒ष्टाम॑या प्रथ॒मं यात॑वे स॒जूः सु॒सर्त्वा॑ र॒सया॑ श्वे॒त्या त्या । त्वं सि॑न्धो॒ कुभ॑या गोम॒तीं क्रुमुं॑ मेह॒त्न्वा स॒रथं॒ याभि॒रीय॑से ॥

tṛṣṭā́mayā prathamáṃ yātáve sajū́ḥ susártvā rasáyā śvetyā́ tyā́ | tváṃ síndho kúbhayā gomátīṃ krúmuṃ mehatnvā́ saráthaṃ yā́bhir ī́yase ||

O Sindhu, first you set forth in companionship with the well-moving Tṛṣṭāmā, with Rasā, with bright Śvetī. With Kubhā you journey; with Gomati, Krumu, and Mehatnu you move as if in one chariot: so may the many currents in us become a single harmonious motion toward the victory of the soul.

तृ॒ष्टऽअ॑मया । प्र॒थ॒मम् । यात॑वे । स॒ऽजूः । सु॒ऽसर्त्वा॑ । र॒सया॑ । श्वे॒त्या । त्या । त्वम् । सि॒न्धो॒ इति॑ । कुभ॑या । गो॒ऽम॒तीम् । क्रुमु॑म् । मे॒ह॒त्न्वा । स॒ऽरथ॑म् । याभिः॑ । ईय॑से ॥तृष्टअमया । प्रथमम् । यातवे । सजूः । सुसर्त्वा । रसया । श्वेत्या । त्या । त्वम् । सिन्धो इति । कुभया । गोमतीम् । क्रुमुम् । मेहत्न्वा । सरथम् । याभिः । ईयसे ॥tṛṣṭa-amayā | prathamam | yātave | sa-jūḥ | su-sartvā | rasayā | śvetyā | tyā | tvam | sindho iti | kubhayā | go--matīm | krumum | mehatnvā | sa-ratham | yābhiḥ | īyase

तृष्टामया(तृष्णा/उत्साह से) भरी हुई / तृषित-सी
तृष्टामया:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootतृष्टा (प्रातिपदिक; तृष् ‘तृष्णा/तृष्-भाव’ से) + मयट् (-मय)
प्रथमम्पहले / सर्वप्रथम
प्रथमम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
यातवेजाने/प्रवाहित होने के लिए
यातवे:
Prayojana
TypeVerb (infinitive)
Rootया (धातु) → यातु (कृदन्त-प्रातिपदिक) ; तुमुन्/तवेन्-प्रत्यय (infinitive)
सजूःसाथ-साथ / एक साथ
सजूः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootसजूः (अव्यय; सह + जू/जु ‘शीघ्र/साथ’ से निपात)
सुसर्त्वाअच्छी तरह बहकर/सरकर
सुसर्त्वा:
Adhikaraṇa
TypeVerb (gerund)
Rootसु- + सृ (धातु ‘बहना/सरना’) → सर्तृ/सर्तु (कृदन्त) ; त्वा-प्रत्यय (absolutive)
रसयाधारा/रस से
रसया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरसा (प्रातिपदिक; ‘रस/धारा’)
श्वेत्याश्वेत/उज्ज्वल (धारा) से
श्वेत्या:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक) → श्वेत्या (स्त्री.)
त्याउस (धारा) के द्वारा/उससे
त्या:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम) → त्या
त्वम्तू
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सिन्धोहे सिन्धु (नदी)
सिन्धो:
Sambodhana
TypeNoun (vocative)
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
कुभयाकुभा (नदी) के साथ/द्वारा
कुभया:
Karaṇa
TypeProper Noun
Rootकुभा (नदी-नाम; प्रातिपदिक)
गोमतीम्गो-सम्पन्न/गौओं वाली (नदी)
गोमतीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगोमती (प्रातिपदिक; गो + मतुप्)
क्रुमुम्क्रुमु (नदी) को
क्रुमुम्:
Karma
TypeProper Noun
Rootक्रुमु (नदी-नाम; प्रातिपदिक)
मेहत्न्वाउफनकर/वर्ष-सा बहकर
मेहत्न्वा:
Adhikaraṇa
TypeVerb (gerund)
Rootमिह्/मेह् (धातु ‘सिञ्चना/वर्षण/प्रवाह’) → मेहत्नु (कृदन्त-प्रातिपदिक) ; त्वा-प्रत्यय (absolutive)
सरथम्रथ-सा/रथ के समान (वेग से)
सरथम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used adverbially)
Rootस-रथ (प्रातिपदिक; ‘रथ सहित/रथ-सम’)
याभिःजिन (धाराओं/नदियों) के द्वारा
याभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) → या- (स्त्री.)
ईयसेतू जाती/प्रवाहित होती है
ईयसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootइ/ई (धातु ‘जाना/गमन’) ; आत्मनेपद