HomeRig VedaMandala 10Sukta 7Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.7

Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable; needs verification)

द्युभिर्हितं मित्रमिव प्रयोगं प्रत्नमृत्विजमध्वरस्य जारम् । बाहुभ्यामग्निमायवोऽजनन्त विक्षु होतारं न्यसादयन्त ॥

द्युभि॑र्हि॒तं मि॒त्रमि॑व प्र॒योगं॑ प्र॒त्नमृ॒त्विज॑मध्व॒रस्य॑ जा॒रम् । बा॒हुभ्या॑म॒ग्निमा॒यवो॑ऽजनन्त वि॒क्षु होता॑रं॒ न्य॑सादयन्त ॥

dyúbhir hitáṃ mitrám iva práyogaṃ pratnám ṛtvíjam adhvarásya jārám | bāhúbhyām agním ā́yavo 'jananta víkṣu hótāraṃ ny àsādayanta ||

Set in the lights, like a Friend in the advance, the ancient priest of the rite, the beloved of the sacrifice—Agni. The Āyus brought him forth with their arms and seated the Hotṛ among the peoples (clans), establishing the divine Will in the human habitations.

द्युऽभिः॑ । हि॒तम् । मि॒त्रम्ऽइ॑व । प्र॒ऽयोग॑म् । प्र॒त्नम् । ऋ॒त्विज॑म् । अ॒ध्व॒रस्य॑ । जा॒रम् । बा॒हुऽभ्या॑म् । अ॒ग्निम् । आ॒यवः॑ । अ॒ज॒न॒न्त॒ । वि॒क्षु । होता॑रम् । नि । अ॒सा॒द॒य॒न्त॒ ॥द्युभिः । हितम् । मित्रम्इव । प्रयोगम् । प्रत्नम् । ऋत्विजम् । अध्वरस्य । जारम् । बाहुभ्याम् । अग्निम् । आयवः । अजनन्त । विक्षु । होतारम् । नि । असादयन्त ॥dyu-bhiḥ | hitam | mitram-iva | pra-yogam | pratnam | ṛtvijam | adhvarasya | jāram | bāhu-bhyām | agnim | āyavaḥ | ajananta | vikṣu | hotāram | ni | asādayanta

द्युभिःwith the heavens / with the lights (of heaven)
द्युभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootद्यु (प्रातिपदिक) / दिव् (धातु, ‘दीप्तौ/द्युतौ’)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
हितम्placed, set
हितम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootधा (धातु) → हित (कृदन्त, क्त) / ‘स्थापित/निहित’
मित्रम्(like) a friend / Mitra
मित्रम्:
Karma (उपमान-शब्दः, इव-योगे)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
प्रयोगम्the yoking/setting in motion; the application (ritual employment)
प्रयोगम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्र-युज् (धातु) → प्रयोग (प्रातिपदिक)
प्रत्नम्ancient, primeval
प्रत्नम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
ऋत्विजम्the officiating priest (ṛtvij)
ऋत्विजम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक; ऋतु + विज्/यज्-सम्बन्धः ‘ऋतौ यजति’)
अध्वरस्यof the sacrifice (adhvara)
अध्वरस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
जारम्the lover / intimate (epithet of Agni)
जारम्:
Karma
TypeNoun
Rootजार (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (the fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
आयवःthe Āyus / men (the people)
आयवः:
Kartā
TypeNoun
Rootआयु/आय (प्रातिपदिक; ‘जीवन/आयु’ से; RV में ‘आयवः’ = मनुष्याः/जनाः) অথবা ‘आयु’ जन-नाम
अजनन्तthey generated, produced
अजनन्त:
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + अ (अङ्-आगम) → अजनन्
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक ‘जन/कुल/ग्राम’) → विक्षु (सप्त. बहु.)
होतारम्the Hotṛ-priest / invoker
होतारम्:
Karma
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
निdown, into position
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
असादयन्तthey caused (him) to sit; they installed
असादयन्त:
TypeVerb
Rootसद् (धातु ‘सीदति/उपवेशन’) + नि/आ (अर्थानुसार) → असादयत् (णिच्)