HomeRig VedaMandala 10Sukta 64Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.64

Rishi: Uncertain from provided excerpt alone
Devata: Aditi; Mitra-Varuṇa; Aryaman (Āditya complex)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

दक्षस्य वादिते जन्मनि व्रते राजाना मित्रावरुणा विवाससि । अतूर्तपन्थाः पुरुरथो अर्यमा सप्तहोता विषुरूपेषु जन्मसु ॥

दक्ष॑स्य वादिते॒ जन्म॑नि व्र॒ते राजा॑ना मि॒त्रावरु॒णा वि॑वाससि । अतू॑र्तपन्थाः पुरु॒रथो॑ अर्य॒मा स॒प्तहो॑ता॒ विषु॑रूपेषु॒ जन्म॑सु ॥

dákṣasya vā́ adite jánmani vraté rājānā mitrā́varuṇā vivāsasi | atū́rtapanthāḥ pururáthो aryamā́ saptáhotā víṣu-rūpeṣu jánmasu ||

In the birth and in the law of Dakṣa, O Aditi, you give worship to the two kings, Mitra and Varuṇa. Aryaman of many chariots, whose paths cannot be overpowered, the seven-hotṛ in births of varied forms—he establishes the right belonging and the noble passage.

दक्ष॑स्य । वा॒ । अ॒दि॒ते॒ । जन्म॑नि । व्र॒ते । राजा॑ना । मि॒त्रावरु॑णा । वि॒वा॒स॒सि॒ । अतू॑र्तऽपन्थाः । पु॒रु॒ऽरथः॑ । अ॒र्य॒मा । स॒प्तऽहो॑ता । विषु॑ऽरूपेषु । जन्म॑ऽसु ॥दक्षस्य । वा । अदिते । जन्मनि । व्रते । राजाना । मित्रावरुणा । विवाससि । अतूर्तपन्थाः । पुरुरथः । अर्यमा । सप्तहोता । विषुरूपेषु । जन्मसु ॥dakṣasya | vā | adite | janmani | vrate | rājānā | mitrāvaruṇā | vivāsasi | atūrta-panthāḥ | puru-rathaḥ | aryamā | sapta-hotā | viṣu-rūpeṣu | janma-su

दक्षस्यof Dakṣa (of skill/ability; of the deity Dakṣa)
दक्षस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक) / √दक्ष् (बल/कुशलता) (निरुक्त-सम्बन्ध)
वादितेin the proclaimed/uttered (state)
वादिते:
अधिकारण (सप्तमी)
TypeParticiple/Adjective
Root√वद् (वदति) (वेद. प्रयोग: ‘उच्चारण/घोष’), क्त-प्रत्यय (वादित)
जन्मनिin (the) birth/origin
जन्मनि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)
व्रतेin the sacred ordinance/vow
व्रते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
राजानौthe two kings
राजानौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
कर्तृ (राजानौ के?)
TypeNoun (dual deity name)
Rootमित्र-वरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)
विवाससिyou worship/entertain (honour)
विवाससि:
क्रिया (कर्तरि)
TypeVerb
Root√वास् (वसति) / √विवास् (वेद. ‘सेव/पूज/आतिथ्य’), विवाससि
अतूर्तपन्थाःhaving unobstructed paths; unimpeded in their course
अतूर्तपन्थाः:
कर्तृ/विशेषण (अन्य कर्तृ-समूह)
TypeAdjective (bahuvrīhi) / Noun-like
Rootअ-तूर्त + पन्था (प्रातिपदिक); √तॄ/√तुर् (अतूर्त ‘अविघ्न/अपराजित’)
पुरुरथः(he) of many chariots
पुरुरथः:
कर्तृ (अर्यमा) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootपुरु-रथ (बहुव्रीहि/तत्पुरुष प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
कर्तृ
TypeNoun (deity name)
Rootअर्यमन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
सप्तहोताthe seven-hotṛ; having seven priests/invokers
सप्तहोता:
कर्तृ/विशेषण (अर्यमा)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootसप्त-होतृ (समास; होतृ < √हु ‘यज्/आह्वान’)
विषुरूपेषुin diverse forms
विषुरूपेषु:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootविषु-रूप (समास प्रातिपदिक)
जन्मसुin births/origins (in various manifestations)
जन्मसु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)