Mantra 2
Sukta 10.60
Devata: Unspecified in provided excerpt (a chariot-bearing deity; could fit Indra/Agni/other; needs full sukta context)
Chandas: Gayatri (probable 3-pāda structure; requires syllable confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
असमातिं नितोशनं त्वेषं निययिनं रथम् । भजेरथस्य सत्पतिम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अस॑मातिं नि॒तोश॑नं त्वे॒षं नि॑य॒यिनं॒ रथ॑म् । भ॒जेर॑थस्य॒ सत्प॑तिम् ॥
Transliteration
ásamātiṃ ni-tośánaṃ tveṣáṃ ni-yayínaṃ rátham | bhájē rathásya sát-patim ||
Translation
I take refuge in the chariot that is irresistible and firmly harnessed, radiant and rightly guided; I seek the true lord of the chariot—master of the straight path of action.
Padapatha (Word Analysis)
अस॑मातिम् । नि॒ऽतोश॑नम् । त्वे॒षम् । नि॒ऽय॒यिन॑म् । रथ॑म् । भ॒जेऽर॑थस्य । सत्ऽप॑तिम् ॥असमातिम् । नितोशनम् । त्वेषम् । निययिनम् । रथम् । भजेरथस्य । सत्पतिम् ॥asamātim | ni-tośanam | tveṣam | ni-yayinam | ratham | bhaje--rathasya | sat-patim
Word by Word
असमातिम्non-agreement; discord (as object)
असमातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअ-समाति (प्रातिपदिक; नकारार्थक उपसर्ग अ- + समाति) अथवा समाति-
नितोशनम्a pleasing/soothing (thing); satisfaction
नितोशनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootनि-तोषण (प्रातिपदिक; नि- उपसर्ग + तोषण ‘satisfying/pleasing’)
त्वेषम्fiery; impetuous
त्वेषम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक) अथवा त्विष् (धातु: ‘दीप्तौ/तेजने’) से भाव/गुण
निययिनम्leading/bringing down; guiding
निययिनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootनि-ययिन् (कृदन्त; धातु √या ‘गत्यर्थे’ + इन्-प्रत्यय; उपसर्ग नि-)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) संभवतः √रथ/√ऋ (गमन/रमण) से
भजेरथस्यmay I partake/serve; of the chariot
भजेरथस्य:
भजे: क्रिया; रथस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeVerb + Noun (compound pada)
Rootभजे-रथ (समास/पद; ‘भजे’ + ‘रथस्य’), ‘भजे’ = √भज् (सेवायाम्/विभागे) से तिङन्त रूप; ‘रथस्य’ = रथ (प्रातिपदिक)
सत्पतिम्the good lord/master (chief)
सत्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसत्-पति (समास; सत् ‘good/true’ + पति ‘lord’)