Mantra 10
Sukta 10.60
Rishi: Agastya (traditional)
Devata: Āyus-restoration with explicit Yama reference (death-boundary); functional devata: life-preserving force overcoming Yama’s claim
Chandas: Jagati (likely; needs verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यमादहं वैवस्वतात्सुबन्धोर्मन आभरम् । जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒माद॒हं वै॑वस्व॒तात्सु॒बन्धो॒र्मन॒ आभ॑रम् । जी॒वात॑वे॒ न मृ॒त्यवेऽथो॑ अरि॒ष्टता॑तये ॥
Transliteration
yamā́d aháṃ vaivasvatā́t súbandhor mána ā́bharam | jīvā́tave ná mṛtyáve ’thó ariṣṭátātaye ||
Translation
From Yama Vaivasvata I have brought back the mind of the well-linked one—back for living, not for dying, and for unbroken safety.
Padapatha (Word Analysis)
य॒मात् । अ॒हम् । वै॒व॒स्व॒तात् । सु॒ऽबन्धोः॑ । मनः॑ । आ । अ॒भ॒र॒म् । जी॒वात॑वे । न । मृ॒त्यवे॑ । अथो॒ इति॑ । अ॒रि॒ष्टऽता॑तये ॥यमात् । अहम् । वैवस्वतात् । सुबन्धोः । मनः । आ । अभरम् । जीवातवे । न । मृत्यवे । अथो इति । अरिष्टतातये ॥yamāt | aham | vaivasvatāt | su-bandhoḥ | manaḥ | ā | abharam | jīvātave | na | mṛtyave | atho iti | ariṣṭa-tātaye
Word by Word
यमात्from Yama
यमात्:
अपादान
TypeNoun (Proper)
Rootयम (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वैवस्वतात्from Vaivasvata (i.e., Yama, son of Vivasvat)
वैवस्वतात्:
अपादान
TypeNoun/Adjective (Proper epithet)
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक; विवस्वत्-अपत्य/सम्बन्ध)
सु-बन्धोःof the good kinsman/friend
सु-बन्धोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसु- (उपसर्ग/उपपद) + बन्धु (प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्म
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
आtowards, unto (prefix to the verb)
आ:
—
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootआ (उपसर्ग)
अभरम्I brought / I bore
अभरम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
जीवातवेfor living, to live
जीवातवे:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeVerbal noun (Infinitive)
Root√जीव् (जीवने) → जीवातु (कृदन्त-प्रातिपदिक; तुमुन्/तवेन्-प्रकारः: infinitive in -तवे)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
मृत्यवेfor death
मृत्यवे:
सम्प्रदान (उद्देश्य) / विरोध-निर्देश
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
अथोand also, moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable (Particle)
Rootअथ + उ (निपात-संयोग)
अरिष्टतातयेfor unharmedness, for safety
अरिष्टतातये:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun (Abstract)
Rootअरिष्टता (प्रातिपदिक; अरिष्ट + -ता) + -तये (चतुर्थी एकवचन)