HomeRig VedaMandala 10Sukta 56Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.56

Devata: Collective cosmic powers (Devāḥ/Pitaraḥ continuum) as world-orderers
Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

सहोभिर्विश्वं परि चक्रमू रजः पूर्वा धामान्यमिता मिमानाः । तनूषु विश्वा भुवना नि येमिरे प्रासारयन्त पुरुध प्रजा अनु ॥

सहो॑भि॒र्विश्वं॒ परि॑ चक्रमू॒ रज॒: पूर्वा॒ धामा॒न्यमि॑ता॒ मिमा॑नाः । त॒नूषु॒ विश्वा॒ भुव॑ना॒ नि ये॑मिरे॒ प्रासा॑रयन्त पुरु॒ध प्र॒जा अनु॑ ॥

sáhobhir víśvaṃ pári cakramū́ rájaḥ pū́rvā dhā́māny ámitā mimā́nāḥ | tanū́ṣu víśvā bhúvanā ní yemire prā́sārayanta purudhā́ prajā́ ánu ||

With their powers they encompassed all the spaces, measuring out the ancient, immeasurable abodes. They set all the worlds within their bodies, and they extended manifold the becomings of creatures along the line of creation.

सहः॑ऽभिः । विश्व॑म् । परि॑ । च॒क्र॒मुः॒ । रजः॑ । पूर्वा॑ । धा॒मानि॑ । अमि॑ता । मिमा॑नाः । त॒नूषु॑ । विश्वा॑ । भुव॑ना । नि । ये॒मि॒रे॒ । प्र । अ॒सा॒र॒य॒न्त॒ । पु॒रु॒ध । प्र॒ऽजाः । अनु॑ ॥सहःभिः । विश्वम् । परि । चक्रमुः । रजः । पूर्वा । धामानि । अमिता । मिमानाः । तनूषु । विश्वा । भुवना । नि । येमिरे । प्र । असारयन्त । पुरुध । प्रजाः । अनु ॥sahaḥ-bhiḥ | viśvam | pari | cakramuḥ | rajaḥ | pūrvā | dhāmāni | amitā | mimānāḥ | tanūṣu | viśvā | bhuvanā | ni | yemire | pra | asārayanta | purudha | pra-jāḥ | anu

सहोभिःwith powers/strengths
सहोभिः:
करण
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक) / सह (बल, शक्ति)
विश्वम्the whole (all)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्रमुःthey strode/went (in circuits)
चक्रमुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + च (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक ‘च’ here as preverb ‘च’ not; actually simple verb form)
रजःthe airy space/region (midspace)
रजः:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
पूर्वाformer/primeval
पूर्वा:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
धामानिabodes, stations, ordinances
धामानि:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
अमिताunmeasured, boundless
अमिता:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअमित (a- + मित, √मा ‘to measure’)
मिमानाःmeasuring out, allotting
मिमानाः:
कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषण)
TypeParticiple
Root√मा (माने/मापन) ; कर्तरि शतृ/शानच्-प्रत्यय (वेदिक: शानच्)
तनूषुin (their) bodies
तनूषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनाworlds, beings, realms
भुवना:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू)
निdown, into, within
नि:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
येमिरेthey held/contained (within)
येमिरे:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (यमे ‘to restrain/hold’) + नि (उपसर्ग)
प्रासारयन्तthey spread forth/extended
प्रासारयन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + √सृ (सरणे) / causative stem ‘सारय-’ (प्रसारय-)
पुरुधabundantly, manifoldly
पुरुध:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुरुधा (अव्यय; ‘in many ways/much’), वैदिक रूप: पुरुध
प्रजाःcreatures, offspring
प्रजाः:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्र + √जन्)
अनुafter, along, in succession
अनु:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)